Қандай жағдайда мұндай әрекеттер бас бостандығынан айыру жазасына дейін әкелуі мүмкін? Caravan.kz медиа порталы жалғастырады.
Қандай әрекеттер үшін жауапкершілік қарастырылған?
Араздықты қоздыру (ҚР ҚК 174-бабы)
Бұл ұлттық, әлеуметтік, діни немесе өзге де белгілері бойынша адамдарды кемсітуге, қорлауға немесе бір-біріне қарсы қоюға бағытталған жазбаларға, пікірлерге және жарияланымдарға қатысты.
Бұл тізімдегі ең ауыр құқық бұзушылықтардың бірі саналады.
Жаза ретінде:
Көрінеу жалған ақпарат тарату (ҚР ҚК 274-бабы)
Егер адам қоғамдық қауіпсіздікке қауіп төндіретін жалған ақпаратты әдейі жарияласа немесе таратса (мысалы, террорлық актілер, ірі апаттар немесе жаппай тәртіпсіздіктер туралы жалған хабарламалар), ол қылмыстық жауапкершілікке тартылады.
Бұл жағдайда:
Заңсыз контент тарату (ҚР ӘҚБтК 456-2-бабы)
Егер жалған ақпарат немесе тыйым салынған контент қылмыстық жауапкершілікке жеткіліксіз болса, әкімшілік жауапкершілік қолданылады.
Жеке тұлғалар үшін жаза – 20 АЕК (86 500 теңге) көлемінде айыппұл.
Жауапкершілік тек авторға ғана жүктелмейді
Прокурорлар жалған ақпаратты немесе арандатушылық мазмұндағы материалды жасаған адам ғана емес, оны таратқан азаматтардың да жауапқа тартылатынын ескертті.
Қылмыстық немесе әкімшілік жауапкершілікке:
Бұл іс жүзінде қалай қолданылады?
2025 жылдың ақпанында Астанада жарияланған видеороликтің авторына 700 мың теңгеден астам айыппұл салынды. Видеода зәулім үй көрсетіліп, оның елорданың бас имамына тиесілі екені әрі мешіт жамағатының садақасына салынғаны айтылған. Сот бұл мәліметтердің шындыққа сәйкес келмейтінін анықтады.
2025 жылдың қарашасында Қарағанды қаласының тұрғыны Threads әлеуметтік желісіндегі бірнеше жарияланымы үшін 3,5 жылға бас бостандығынан айырылды. Сот сараптамасы бұл жазбалардың діни алауыздықты қоздыру белгілері бар екенін көрсетті. Алайда кәмелетке толмаған баласының болуына байланысты жазаның орындалуы кейінге шегерілді.
2026 жылдың қаңтарында Петропавл қаласының тұрғыны Instagram желісінде қалдырған пікірі үшін 40 АЕК (173 мың теңге) көлемінде айыппұл төледі. Өрт туралы жаңалықтың астында ол полиция қызметкерлерінің әрекеті жөнінде жалған ақпарат жариялаған. Сот мұны қоғамдық тәртіптің бұзылуына жағдай жасаған әрекет деп таныды.
2026 жылдың сәуірінде Ақмола облысында Степногорск қаласының блогеріне айыппұл салынды. Ол видеосында магистральдық су құбыры жобасына мемлекеттен қаржы бөлінбегенін мәлімдеген. Алайда жергілікті қаржы бөлімі бұл жобаға 2,5 млрд теңге бөлінгенін дәлелдеп, жарияланған ақпарат жалған деп танылды.
Анонимдік туралы үш қате түсінік
«Жабық чатта не жазсам да болады»
Заң тұрғысынан алғанда тұрғындардың, ата-аналардың немесе жұмыс ұжымының мессенджердегі топтық чаттары да көпшілікке ақпарат тарату алаңы ретінде қарастырылады.
Тіпті 10 адамнан тұратын чатқа арандатушылық мәтін немесе аудиохабарлама жіберудің өзі ақпаратты жария түрде тарату ретінде бағалануы мүмкін. Бұл қылмыстық немесе әкімшілік іс қозғауға жеткілікті негіз бола алады.
«Жазбаны тез өшірсем, жауапкершілік болмайды»
Құқық қорғау органдары әлеуметтік желілер мен интернет-ресурстарды автоматты түрде бақылайтын арнайы мониторинг жүйелерін қолданады.
Заң бұзушылық анықталған сәтте жарияланымның скриншоты, IP-мекенжайы және басқа да техникалық деректері тіркеледі. Кейін жазбаны немесе пікірді өшіріп тастағанның өзінде құқық бұзушылық фактісі жойылмайды. Бұл тек әкімшілік немесе қылмыстық іс материалдарындағы қосымша мән-жай ретінде ғана ескеріледі.
«Жалған аккаунт қауіпсіздікке кепілдік береді»
Шын аты-жөнін немесе фотосын көрсетпеу жауапкершіліктен қорғамайды.
Құқық қорғау органдары интернет-провайдерлерге жіберілетін сұраулар, цифрлық ізді талдау, телефон нөміріне тіркеу деректері немесе құрылғының IMEI нөмірі арқылы жасырын аккаунт иесін анықтай алады.