Елімізде «Мектеп жасындағы балалардың денсаулыққа қатысты мінез-құлқы» халықаралық зерттеуінің үшінші кезеңі басталды. Денсаулық сақтау министрлігінің сайтында жарияланған мәліметке сәйкес, зерттеуге Қазақстан бойынша 5, 7 және 9-сынып оқушылары қатысады, деп хабарлайды Caravan.kz медиа порталы.
HBSC - мектеп оқушыларының денсаулығын зерттейтін ең ірі халықаралық зерттеулердің бірі. Ол Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымымен бірлесіп жүзеге асырылады. Зерттеу әр төрт жыл сайын бірыңғай халықаралық хаттама негізінде HBSC желісіне кіретін 51 елде қатар өткізіледі.
Қазақстан бұл зерттеуге бұған дейін де қатысқан. Алғаш рет 2018 жылы, екінші рет 2022 жылы.
Сауалнама «кең ауқымды мәселелерді» қамтиды:
«Зерттеу нәтижелері ғылыми негізделген жоспарлау, профилактикалық бағдарламаларды бақылау және бағалау, сондай-ақ балалар мен жасөспірімдердің денсаулығын сақтау және нығайту саласындағы мемлекеттік саясатты қалыптастыру мен түзету үшін пайдаланылады».
Ал өткен зерттеу нені көрсетті?
Балалар мен жасөспірімдер өздерін алаңдататын мәселелер туралы әкелеріне қарағанда аналарына жиі айтады екен (89,4% және 80,4%).
Алайда 15 жасқа жақындағанда ата-анамен қарым-қатынас нашарлайды, әсіресе қыз балалар арасында.
Жасөспірімдердің басым бөлігі (76%) отбасы тарапынан жоғары қолдау сезінетінін айтқан. Бұл көрсеткіш ұлдар арасында (76,9%) қыздарға (75,0%) қарағанда жоғары. Жас ұлғайған сайын көрсеткіш төмендейді. 2018 жылдан 2022 жылға дейін отбасы қолдауын жоғары деп бағалайтын балалар үлесі 5%-ға азайған. Орта есеппен балалардың 64,9%-ы достары тарапынан жоғары қолдау сезінеді. Ал жасөспірімдердің 78,4%-ы күн сайын отбасымен бірге бір дастарқанда тамақтанады.
Балалардың көпшілігі (88,0%) өз өміріне өте риза екенін айтқан. Қыз балалардың (86,4%) өмірге қанағаттану деңгейі ұлдарға (89,4%) қарағанда төмен.
2022 жылы өз өміріне қанағаттанатын балалар үлесі үш пайыздық тармаққа азайған.
Балалардың шамамен жартысы (55,1%) өз денсаулығын «өте жақсы» деп бағалайды. Қыз балалар арасында бұл көрсеткіш төмен - 49,7%, ал ұлдар арасында 60,1%.
Әр үшінші жасөспірім (36,4%) денсаулығына қатысты жиі шағымданатынын айтқан. Оның ішінде көптеген шағымдар қыздардың жартысында (46,4%) байқалса, ұлдар арасында бұл көрсеткіш айтарлықтай төмен — 26,7%. 15 жасқа қарай балалардың 38,6%-ын психосоматикалық шағымдар мазалайды.
2022 жылға қарай барлық жастағы қыз балалар арасында денсаулыққа қатысты жиі шағымдардың үлесі күрт өскен: 2018 жылғы 27,4%-дан 46,4%-ға дейін.
Психикалық әл-ауқатқа келсек, жалпы алғанда 11–15 жастағы балалар мен жасөспірімдердің 83,4%-ында психикалық денсаулық жақсы деп бағаланған. Ал 16,6%-ында психикалық әл-ауқаттың төмендігі немесе ықтимал депрессия белгілері анықталған. 15 жасқа қарай мұндай белгілері бар жасөспірімдер үлесі 1,8 есе артып, 21,8%-ға жетеді.
Мектеп оқушыларының 61,1%-ы жұмыс күндері күн сайын таңғы ас ішеді. Ұлдар арасында бұл көрсеткіш жоғары — 64,4%, ал қыздар арасында — 57,6%.
Сонымен қатар балалардың 16,3%-ы мүлде таңғы ас ішпейді. 15 жасқа қарай жұмыс күндері таңғы ас ішпейтіндердің қатарына қыздардың шамамен үштен бірі (30,8%) және ұлдардың шамамен бестен бірі (18,0%) кіреді.
Балалардың жартысынан азы ғана (47,7%) күн сайын тістерін екі немесе одан да көп рет тазалайды. Бұл көрсеткіш қыз балалар арасында жоғары — 55,1%, ал ұлдарда — 40,7%.
2022 жылы күніне екі рет тіс тазалайтын ұлдардың үлесі төрт пайыздық тармаққа төмендеген, ал қыздар арасында керісінше 2018 жылғы 53,7%-дан 55,1%-ға өскен.
15 жастағы тоғызыншы сынып оқушыларының 5,7%-ы жыныстық қатынас тәжірибесі болғанын айтқан. Оның ішінде ұлдар — 9,8%, қыздар — 1,4%.