Соған қарамастан, халықтың басым бөлігі әлі 20 жылдан асқан көлікпен жүреді, ал нарықта «сұр импорттың» үлесі де азаймай тұр. Неге? Сарапшылар не дейді? Caravan.kz медиа порталының тілшісі жалғастырады.
Қазақстан автомобиль одағының президенті Анар Мақашева бұл сұрақтарға Итоги Brief бағдарламасында жауап берді. Оның айтуынша, қазіргі міндет өндіріс көлемін ұлғайту ғана емес, автокомпоненттер өндірісін жолға қою, автопаркті жасарту және тұтынушыларды қауіпсіз әрі заңды жолмен сатып алуға ынталандыру.
Автопром машина жасаудың негізгі қозғаушы күшіне айналды
Қазір Қазақстанда көлік құралдарын шығаратын 11 кәсіпорын жұмыс істейді. Оның төртеуі жеңіл автомобиль өндіреді. Олар Қостанайдағы «СарыарқаАвтоӨнеркәсіп» пен Kia Kazakhstan, сондай-ақ Алматыдағы Hyundai Trans Kazakhstan және Astana Motors Manufacturing Kazakhstan.
Қазақстан автомобиль одағының мәліметінше, бүгінде автомобиль жасау бүкіл машина жасау саласының 42 пайызын құрайды. Бұл көрсеткіш бірнеше жылдан бері тұрақты сақталып келеді.
2025 жылдың қорытындысында Қазақстанда 171 мыңнан астам көлік құралы өндірілген. Оның қатарында жеңіл көліктер, жүк машиналары мен автобустар бар. Салада 11 мыңнан астам адам еңбек етеді.
Жыл сайын жүздеген миллиард теңге инвестиция құйылып жатыр
Автомобиль өндірісіне соңғы екі жылда жыл сайын шамамен 189 млрд теңге инвестиция салынған.
Анар Мақашеваның айтуынша, бұл қаржы жаңа өндіріс орындарын іске қосуға, модельдік қатарды кеңейтуге және технологиялық жабдықтарды жаңартуға жұмсалады.
Оның сөзінше, әрбір автомобиль моделі орта есеппен үш-төрт жыл шығарылады. Кейін өндіруші жаңа буынға көшкенде өндіріс желісі де жаңарып, қосымша инвестиция салынады. Бұл әлемдік автонарықтағы қалыпты тәжірибе.
Қазақстандық көліктердің құрамында отандық бөлшектер көбейеді
Автопромдағы келесі маңызды кезең – жергілікті өндірісті тереңдету. Қазір Қазақстанда автокомпоненттер шығаратын өндірістер кезең-кезеңімен қалыптасып келеді. Болашақта орындықтар, пластик элементтер, ішкі әрлеу бөлшектері және басқа да компоненттерді ел ішінде шығару жоспарланып отыр.
Сарапшылардың пікірінше, халықаралық брендтердің Қазақстанда толыққанды өндіріс ашуы жергілікті жеткізушілердің де дамуына серпін береді.
Неліктен қазақстандықтар қытайлық көліктерді көбірек таңдайды?
Бүгінде ресми дилерлер сататын жаңа көліктердің 42 пайыздан астамын қытайлық брендтер құрайды. 2026 жылдың алғашқы алты айында сатылым бойынша көш бастаған бес бренд:
Олардың үшеуі – Қытай өндірушілері.
Қазақстан автомобиль одағы мұны ең алдымен логистикамен байланыстырады.
Кореядан немесе басқа елдерден келетін машинокомплектілердің басым бөлігі бүгінде Қытай арқылы тасымалданады. Әлемдегі геосаяси жағдай мен халықаралық логистиканың күрделенуі жеткізу мерзіміне әсер етіп отыр.
Ал Қытай өндірушілері Қазақстанға географиялық жағынан жақын орналасқандықтан, көлікті тезірек жеткізіп, бағасын бәсекеге қабілетті деңгейде ұстай алады.
Бұған қоса, көптеген қытайлық модельдер дәл осы баға сегментінде бай жабдықталуымен ерекшеленеді.
Соған қарамастан, Анар Мақашева кореялық брендтердің де Қазақстандағы әлеуеті жоғары екенін айтады. Оның сөзінше, соңғы жылдары олар өндірісті кеңейтіп қана қоймай, жергілікті компоненттер өндірісін дамытуға да инвестиция сала бастады.
Қазақстандағы әрбір екінші көлік ескі
Автомобиль одағының мәліметінше, бүгінде Қазақстанда тіркелген жеңіл көліктердің 44 пайызы немесе 2,1 миллионнан астамы 20 жылдан бері пайдаланылып келеді.
Мұндай жағдай жол қауіпсіздігіне де, экологияға да кері әсер етеді. Мақашеваның айтуынша, көптеген мемлекет бұл мәселені бірнеше бағытта шешкен. Бірі жеңілдетілген автонесие бағдарламаларын енгізсе, енді бірі утилизацияны дамытқан немесе ескі көліктерге кезең-кезеңімен шектеу қойған.
Оның пікірінше, Қазақстан да автопаркті біртіндеп жаңартуы қажет.
Оқи отырыңыз: Жүргізушілердің де халықтың да көңілі толмайды: Алматыдағы жаңа экотакси неге бәсекеге төтеп бере алмай жатыр?
Мемлекеттік жеңілдетілген автонесиенің ықпалы азайды
Кезінде сұранысқа ие болған мемлекеттік жеңілдетілген автонесиелеу бағдарламасының бүгінгі нарықтағы үлесі 1 пайызға да жетпейді.
Қазір бағдарлама арқылы айына шамамен 200 ғана автокөлік қаржыландырылады. Ал ресми дилерлердің ай сайынғы сатылымы шамамен 20 мың автомобильді құрайды.
Сондықтан нарыққа негізгі ықпал мемлекеттік бағдарламадан емес, дилерлердің өз акциялары мен қаржы құралдарынан келіп отыр.
Қазір автосалондар:
Мұның барлығы жаңа көлікті қолжетімді етуге бағытталған.
«Сұр импорт» арзан болғанымен, тәуекелі жоғары
Соңғы жылдары Қазақстанға бейресми арналар арқылы жеткізілетін автомобильдер де көбейген. Қазақстан автомобиль одағы мұндай көліктердің негізгі қаупі олардың бағасында емес, заңдық мәртебесінде екенін айтады.
Көп жағдайда сатып алушы әлеуметтік желідегі делдалға сеніп, көліктің нақты тарихын тексере алмайды.
Кейін белгілі болғандай, автомобиль:
Мұндай жағдайда сатып алушы көлікті тіркеуде немесе кейін қайта сатуда күрделі мәселеге тап болады. Қазақстан автомобиль одағына дәл осындай жағдайға ұшыраған азаматтар жиі жүгінетінін айтады.
Ресми дилерден сатып алған тұтынушы заңмен қорғалады
Анар Мақашеваның айтуынша, азаматтың шетелден көлікті өзі барып сатып алуына ешқандай тыйым жоқ. Бірақ барлық рәсім заң талаптарына сай орындалуы тиіс.
Ал Қазақстандағы ресми дилерден алынған автомобиль бойынша сатушы толық жауапкершілік алады. Егер көлікке қатысты заңдық мәселе анықталса, тұтынушының құқығы қорғалады.
Ал бейресми делдалдар арқылы алынған көліктерде мұндай кепілдік жоқ.