Қазақстанда жылдық инфляция деңгейі 10%-дан төмендеді. Тамыз айының қорытындысы бойынша елдегі жылдық инфляция 9,8%-ды құрады. Шілдеде бұл көрсеткіш 10,2% болған еді. Ұлттық банктің мәліметінше, инфляция 11 ай қатарынан баяулап келеді. Caravan.kz медиа порталының тілшісі сарапшының пікірін негізге алып тақырыпты жалғастырады.
Алайда инфляцияның төмендеуі бағаның арзандағанын білдірмейді. Экономика және аналитика саласының сарапшысы Қанат Оспановтың айтуынша, керісінше, тауарлар мен қызметтердің бағасы әлі де өсіп жатыр, тек олардың өсу қарқыны баяулаған.
Мұны қарапайым мысалмен түсіндіруге болады. Егер белгілі бір тауарлар себеті 100 мың теңге болып, кейін бағалар 12%-ға өссе, оның құны 112 мың теңгеге жетеді. Ал келесі кезеңде инфляция 9,8%-ға дейін төмендесе, себет қайтадан 100 мың теңгеге арзандамайды. Оның бағасы әрі қарай өседі, бірақ бұрынғыдан баяуырақ.
Қазіргі статистика да осыны көрсетіп отыр. Соңғы бір жылда азық-түлік тауарларының бағасы орта есеппен 9,5%-ға, азық-түлікке жатпайтын тауарлар 11,4%-ға, ал ақылы қызметтер 8,9%-ға қымбаттаған.
Сонымен бірге халық күнделікті тұтынатын кейбір тауарлар мен қызметтердің бағасы орташа көрсеткіштен айтарлықтай жоғары өскен. Мәселен, ет және құс еті 12,9%-ға, шұжық өнімдері 14,3%-ға, қышқыл сүт өнімдері 13%-ға, бензин 12,8%-ға қымбаттаған. Ал тұрғын үйді жалға алу құны бір жылда 17,1%-ға өскен.
Сарапшының пікірінше, дәл осы жерде ресми инфляция деңгейі мен нақты отбасының шығындары негізінде сезінетін инфляциясы бірдей болмауы мүмкін.
Адам күн сайын теледидар, тоңазытқыш немесе автокөлік сатып алмайды. Ал нан, ет, сүт өнімдері мен жанармайды тұрақты түрде сатып алады. Пәтер жалдап тұратын отбасы үшін тұрғын үй ақысының өсуі де ай сайынғы бюджетке тікелей әсер етеді.
Сондықтан адамның күнделікті шығындарына әсер ететін тауарлар мен қызметтердің бағасы орташа инфляциядан жоғары өссе, ресми 9,8%-дық көрсеткіш оның жеке шығындарында әлдеқайда жоғары сезілуі мүмкін.
Маусымдық фактор да әсер етті
Тамыз айындағы инфляция көрсеткішіне кейбір азық-түлік бағасының төмендеуі де әсер етті. Бір айдың ішінде картоп 12,3%-ға, қырыққабат 9,7%-ға, пияз 7,7%-ға, сәбіз 5%-ға арзандаған.
Алайда көкөніс бағасындағы мұндай өзгерістердің едәуір бөлігі маусымдық факторларға байланысты. Сондықтан бір айдағы арзандауды жалпы бағаның тұрақты төмендеу үрдісі ретінде бағалау ерте.
Халықтың табысы
Қанат Оспановтың пікірінше, инфляцияны бағалағанда оның ресми деңгейімен қатар халық табысының өзгерісіне де назар аудару маңызды.
Себебі азаматтар үшін инфляцияның нақты көрсеткішінен гөрі, өз табысына қанша тауар мен қызмет сатып ала алатыны маңызды.
Мысалы, адамның табысы бір жылда 5%-ға өсіп, ал оның тұрақты шығындары 10%-ға артса, жалақысы номиналды түрде көбейгенімен, сатып алу қабілеті төмендейді.
Сондықтан халықтың нақты жағдайын бағалауда инфляция көрсеткішімен бірге жалақының өсу қарқыны, негізгі тұтыну тауарларының бағасы және тұрғын үй, көлік, коммуналдық қызмет сияқты тұрақты шығындардың өзгерісі де маңызды.
Базалық мөлшерлеме де төмендеді
Инфляцияның тұрақты баяулауы ақша-несие саясатына да әсер етіп отыр. Қыркүйек айында Ұлттық банк базалық мөлшерлемені 16,25%-ға дейін төмендетті.
Сарапшының пікірінше, егер инфляцияның баяулау үрдісі жалғаса берсе, экономикадағы қаржыландыру құнының біртіндеп төмендеуіне мүмкіндік пайда болуы мүмкін. Алайда бұл жерде де асықпау маңызды. Ақша-несие саясатын тым жылдам жұмсарту қайтадан баға қысымын күшейтуі ықтимал.
Осылайша, қазіргі 9,8%-дық инфляцияны бағаның өсуі тоқтады деп қабылдауға болмайды.
Қанат Оспановтың бағалауынша, бұл көрсеткіш ең алдымен бағаның өсу қарқыны баяулағанын білдіреді. Ал халық үшін нақты өзгеріс инфляция ұзақ уақыт бойы төмен деңгейде сақталып, табыс өсімі өмір сүру құнының өсу қарқынынан жоғары болған кезде сезіле бастайды.