Осы ретте сарапшылар ипотеканы алудағы керек кеңестермен бөлісті. Caravan.kz медиа порталының тілшісі тақырыпты жалғастырады.
Ипотека туралы кең тараған бір түсінік бар. "Неғұрлым ерте алсаң, соғұрлым жақсы". Ипотеканың арзан емес екенін білеміз. Оның жасқа, табыс деңгейіне және пайыздық мөлшерлересі экономикалық тұрғыдан тиімді кезеңдері болады. Егер алдын ала есептемей, ипотекаға байлансаңыз, түбінде қаржылық ауыртпалыққа айналуы мүмкін.
Черный лебедь, рак и щука арнасы ипотеканың қай кезде шынымен ақталатын инвестиция екенін анықтады. Себебі қарызға батудан жалға алу тиімдірек кезең болады.
Жалға алу кезіндегі төлем - таза шығын, ақша қайтарымсыз кетеді. Ал ипотекалық төлем екі бөліктен тұрады: пайыздар ол таза шығын, ал негізгі қарызды өтеу - актив жинақтау.
Маңызды ақпарат. Жоғары мөлшерлеме кезінде алғашқы 8-12 жылда төлемнің басым бөлігі негізгі қарызды емес, үстіндегі пайыздарды жабуға кетеді. Мұндай жағдайда бұл ипотека емес, жалға алу сияқты көрінеді. Құны 2-2,5 есе қымбатқа түседі.
Әр жас кезеңінде табыс мүмкіндігі, мансап тұрақтылығы, зейнетке дейінгі уақыт және қаржылық дағдарысқа төтеп беру қабілеті әртүрлі. Сондықтан ипотеканы жас ерекшелігіне қарай қарастырған дұрыс.
25-30 жас. Ипотека алуға болады, бірақ тек шағын несие көлемінде. Ай сайынғы төлем табыстың 25-30 пайызынан аспауы керек. Сарапшылардың пікірінше, бұл жастағы ең үлкен қателік «кейін табысым өседі» деген сеніммен барынша көп қарыз алу. Егер мөлшерлеме жоғары, ал табыс тұрақсыз болса, ипотека еркіндікті шектейтін ауыр жүкке айналады.
30-35 жас. Ең қолайлы кезең. Бұл уақытта тұрақты табысқа қол жеткізуге болады, отбасының қажеттіліктері айқындалады. 15-20 жылдық ипотека мерзімі зейнет жасымен қақтығыспайды.
35-40 жас. Ипотека алу мүмкін, бірақ сақтық қажет. Бұл кезде табыс ең жоғары деңгейге жақындайды, ал міндеттемелер көбейеді. Бұл жаста қателіктер қымбатқа түсуі мүмкін. Мерзімі 15-20 жылдан аспаса және ай сайынғы төлем табыстың 25 пайызынан жоғары болмаса ғана ипотека алу орынды.
40-45 жас. Бұл - шекаралық аймақ. Ипотека табысты арттыру құралы емес, тек тұрғын үй мәселесін шешу тәсіліне айналады. Бірақ бұл болашақтағы қаржылық еркіндікті азайтады. Мұндай жағдайда ипотека тек 10–15 жылдан аспайтын мерзіммен, бастапқы жарнасы 40 пайыздан жоғары және пәтерден бөлек жинағы бар адамдар үшін ғана қисынды.
45 жастан кейін. Экономикалық тұрғыдан тиімсіз. Себебі ипотека зейнетақы жинақтарымен бәсекеге түседі, денсаулық пен еңбек нарығындағы тәуекелдерді күшейтеді.
Егер жылдық тиімді сыйақы мөлшерлемесі (ГЭСВ) 20-25 пайыз деңгейінде болса, ипотека көп жағдайда қаржылық жағынан жалға алудан ұтылады. Тіпті кей кезде өзін-өзі ақтайтын нүктеге мүлде жетпейді. Мұндай ипотеканы ақтау үшін пәтер бағасы ондаған жыл бойы жылына кемінде 5–6 пайызға тұрақты өсіп отыруы тиіс.
Мамандардың пікірінше, ипотека келесі жағдайда ғана орынды бола бастайды:
-пайыздық мөлшерлеме қалыпты (шамамен 10–12 пайыз),
-жалдау ақысы ипотекалық төлемнің кемінде 60 пайызына тең,
-бір жерде тұру мерзімі 10 жылдан асады және бастапқы жарна елеулі.
Егер жалға алу ипотекадан екі есе арзан болса, қазіргі нарықта бұл жиі кездеседі, әрі мөлшерлеме жоғары болса, жалға алу көбіне қаржылық тұрғыдан тиімді. Себебі үнемделген ақшаны инвестициялауға болады.
Ипотека мына шарттар орындалғанда ғана ақылға қонымды шешім:
-ай сайынғы төлем табыстың 25 пайызынан аспайды;
-несие зейнетке шығудан кемінде 5 жыл бұрын толық жабылады;
-6–12 ай өмір сүруге жететін қаржылық резерв бар;
-пайыздық мөлшерлеме табыстың ұзақ мерзімді өсімінен жоғары емес.
Егер осы талаптардың кем дегенде бірі орындалмаса, адамның жасына қарамастан ипотека рационалды таңдау болудан қалады.