Бұл туралы Caravan.kz медиа порталы хабарлайды.
2025 жылы елімізде жалпы некелесу коэффициенті 5,62-ге дейін төмендеді. Бұл – тәуелсіздік алғалы бергі ең төменгі көрсеткіш. Бір жыл ішінде ол 0,51 тармаққа азайған. ҚР Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігінің Ұлттық статистика бюросының алдын ала деректеріне сәйкес, 2025 жылы елде 114,5 мың неке тіркелген. Бұл өткен жылмен салыстырғанда 7 пайызға аз. Соңғы 22 жылдағы ең төмен нәтиже тіркеліп отыр.
Алғаш қарағанда бұл алаңдатарлық белгі сияқты көрінеді. Бірақ көрсеткіштерді жан-жақты талдау қажет.
1991 жылдан бергі толқындар
Тәуелсіздіктің алғашқы жылдарынан бері некелесу коэффициенті үш кезеңді бастан өткерді: құлдырау, өсу және қайта төмендеу. Бірінші ең жоғары шек 1991 жылы тіркелді – 10,1. Екінші шың 2013 жылға сәйкес келеді – 9,89. Осы кезеңнен кейін көрсеткіш тұрақты түрде төмендей бастады. Соңғы 12 жылда ол 4,27 тармаққа азайып, 1999 жылғы ең төменгі деңгейге (5,8) жақындады.
Алайда некелесу коэффициенті – тіркелген некелер санының халықтың жалпы санына қатынасы. Қазақстан халқы жыл сайын өсіп келеді. Халық саны артқан сайын, некелер саны аздап кемісе де, коэффициент «сұйылып» көрінуі мүмкін.
Демография шешуші рөл атқарады
Тіркелетін некелердің 85 пайыздан астамы 18–39 жас аралығындағы азаматтарға тиесілі. 2014 жылдан бастап осы жас тобының саны азайып келді. Яғни, әлеуетті күйеу жігіттер мен қалыңдықтар саны қысқарды – сәйкесінше, тіркелген некелер де азайды.
2023–2024 жылдары бұл жас санатының саны қайта өсе бастағанымен, әзірге жалпы трендті өзгертуге жеткіліксіз болып отыр.
Неке жасы ұлғайып барады
Орташа неке жасы да артты. 2014 жылы ол 27,1 жас болса, 2024 жылы 27,9 жасқа жетті. Бір жылға жуық айырмашылық демографиялық тұрғыдан айтарлықтай өзгеріс саналады. Жастар ұзақ уақыт білім алып, мансап құруға көңіл бөледі, маңызды шешімдерді кейінге қалдырады.
Сонымен қатар тіркелмеген – азаматтық және діни некелер саны өсіп келеді. Олар ресми статистикада есепке алынбайды.
Қорытынды
Некелесу коэффициентінің төмендеуі отбасылық институтқа деген қызығушылықтың азайғанын білдірмейді. Бұл үрдіске бірнеше фактор әсер етіп отыр: 90-жылдардағы демографиялық толқын салдарынан аз туған ұрпақтың некеге келуі, халық санының өсуі, неке жасындағы азаматтардың құрылымдық өзгерісі және неке жасын кейінге шегеру.
Бұған қоса, азаматтық және діни некелердің көбеюі ресми статистиканың толық көрініс бермеуіне себеп болады. Экономикалық күтулер мен мансаптық жоспарлар да өз ықпалын тигізуде. Қазақстан бұл жағынан ерекше емес – көптеген елдерде неке кеш жасалып, ресми тіркеу сирек кездесетін құбылысқа айналып келеді.
Соған қарамастан, елде жыл сайын 100 мыңнан астам неке тіркеледі. Бұл – отбасы институтының жойылуы емес, оның өзгеруі. Неке бұрынғыдай «жас келгенде міндетті қадам» емес, саналы жеке таңдау ретінде қабылданып отыр. Ал статистика дәл осы өзгерісті көрсетуде.