40 жастан кейін жүрек-қантамыр жүйесінің саулығын сақтау қан қысымын саналы түрде бақылауға және тамақтану әдеттерін өзгертуге көшуді талап етеді.
Атеросклероз бен гипертензияның алдын алу қарт жастағы ауыр асқынулардан сақтануға мүмкіндік береді.
Бұл туралы Caravan.kz тілшісіне дәрігер-терапевт Әлия Қалиева айтып берді.
— Қырықтан кейін жүрекке не болады?
— Қырық жас шегінен асқаннан кейін жүрек-қантамыр жүйесінің денсаулығын сақтау ағзаға анда-санда көңіл бөлуден жүйелі әрі саналы тәсілге көшуді қажет етеді. Жас кезде, 30 жасқа дейін, жүрек пен қан тамырларының бейімделу қоры өте жоғары болады: миокард серпімді, ал артериялардың ішкі қабаты тегіс күйде сақталады. Бұл ұйқының жетіспеуі, стресс немесе теңгерімсіз тамақтану салдарын белгілі бір деңгейде өтей алады.
Алайда 40 жастан кейін биологиялық үдерістер өзгере бастайды. Қан тамырлары қабырғасының серпімділігі біртіндеп төмендейді, эндотелийде микрожарақаттар жиналады, зат алмасу баяулайды. Соның салдарынан жүрек-қантамыр жүйесі сыртқы факторларға өте сезімтал бола түседі. Егер 25 жаста қан тамырлары иілгіш әрі созылмалы түтіктерге ұқсаса, 45 жасқа қарай олар икемділігін жоғалта бастайды. Бұл артериялық қысым деңгейіне және ішкі ағзалардың қанмен қамтамасыз етілу сапасына тікелей әсер етеді. Осы кезеңде денсаулыққа қамқорлық жасау — жай ғана кеңес емес, белсенді әрі ұзақ өмір сүрудің басты шарты.
— Қырықтан кейін жүрек саулығына қалай көңіл бөлу керек?
— Қырық жастан кейін назарды шамадан тыс жүктемелерден тұрақты бақылау мен сапалы қалпына келуге аудару қажет. Отыз жастағы адамдарда жүрек ауыр жүктемеден кейін тез қалпына келе алса, ересек ағза өмір ырғағына анағұрлым ойланып қарауды талап етеді.
Жүрек саулығы қан тамырларының жағдайымен тығыз байланысты екенін түсіну маңызды. Қан тамырлары — бұл тасымал жүйесі. Егер олар бітелсе немесе тонусын жоғалтса, жүрек қанды айдау үшін шамадан тыс жұмыс істеуге мәжбүр болады. Сондықтан шағым болмаса да, артериялық қысымды тұрақты бақылау міндетті.
Липидтік профильді (холестерин деңгейін) қадағалау да аса маңызды, өйткені 40 жастан кейін атеросклероздық түйіндердің пайда болу қаупі күрт артады. 30 жасқа дейін зат алмасу жылдам жүрсе, ересек жаста ағза натрийді ұзақ ұстап қалады және сусыздануды ауыр көтереді, бұл қан көлеміне қосымша жүктеме түсіреді.
Бұл кезеңдегі күтімнің негізгі қағидасы — шама білу: қажытатын жүгіруді скандинавиялық жаяу жүруге ауыстыру, тұзды шектеу, ал рационға калий мен магнийге бай өнімдерді қосу. Бұл элементтер миокардтың электрлік тұрақтылығын қолдайды.
— 40–60 жастан асқан адамдарда жүрек пен қан тамырларының қандай аурулары жиі кездеседі?
— 40 пен 60 жас аралығында көбіне деградациялық өзгерістермен және жинақталған қауіп факторларымен байланысты аурулар алдыңғы орынға шығады. Ең жиі қойылатын диагноз — артериялық гипертензия. Ол көп жағдайда белгісіз өтеді, бірақ ми мен бүйрек қан тамырларын біртіндеп зақымдайды.
Одан кейін коронарлық артериялардың тарылуына байланысты миокардқа оттегінің жеткіліксіз түсуінен пайда болатын жүректің ишемиялық ауруы келеді. 50 жастан асқан адамдарда жүрекшелердің фибрилляциясы жиі анықталады — бұл ырғақтың бұзылуы тромбоэмболиялық асқынулар қаупін едәуір арттырады.
Сондай-ақ осы кезеңде аяқтың төменгі бөлігіндегі және ұйқы артерияларындағы атеросклероз үдей түседі, бұл кезек-кезек ақсауға немесе өткінші ишемиялық шабуылдарға әкелуі мүмкін. 60 жастан асқан адамдарда жүрек жеткіліксіздігі жиі дамиды, яғни жүрек қанды тиімді айдай алмайды, сондай-ақ тіндердің кальцинозына байланысты клапан ақаулары пайда болады. Бұл аурулардың барлығы бір ортақ себеппен байланысты — зат алмасудағы өзгерістерді ұзақ уақыт елемеу және қан тамырлары жүйесінің тозуы.
— Ересек және қарт жаста жүрек саулығын сақтаудың негізгі алдын алу шаралары қандай?
— Бұл жаста тиімді профилактика «үш тірекке» негізделеді: өмір салтын түзету, медициналық бақылау және психологиялық гигиена. Ең алдымен дене салмағы индексін қалыпты деңгейде ұстау қажет, себебі артық салмақ, әсіресе ішкі май, қан тамырларында қабыну үдерістерін күшейтеді.
Тамақтану рационы жерорта теңізі диетасы қағидасымен құрылуы тиіс: көкөністердің молдығы, майлы теңіз балығы, жаңғақтар мен өсімдік майлары. Физикалық белсенділік те аса маңызды — аптасына кемінде 150 минут орташа аэробтық жүктеме артериялардың серпімділігін сақтауға көмектеседі.
Медициналық шараларға жыл сайынғы тексеріс жатады: ЭКГ, жүрек УДЗ-сі, қан құрамындағы глюкоза мен холестеринге талдау. Темекіден толық бас тарту және алкогольді шектеу — негізгі талаптар, өйткені никотин қан тамырларының тұрақты түйілуіне әкеледі, ал этанол жүрек жасушалары үшін тікелей уытты.
Қарт адамдар үшін қанның қоюлығын бақылау және тромбоздың алдын алу мақсатында жеткілікті сұйықтық ішу аса маңызды. Стресті басқару да үлкен рөл атқарады: кортизол мен адреналиннің жоғары деңгейі тұрақты қысымның көтерілуіне себеп болады. Сондықтан сапалы ұйқы мен босаңсу тәжірибелері нағыз емдік құралға айналады.