Бұл үрдіс тек экономикалық мүдделермен шектелмей, геосаяси, логистикалық және инвестициялық бағыттарды да қамтиды. Әсіресе Қазақстан өңірдегі жетекші мемлекет ретінде Эр-Риядтың стратегиялық жоспарларында ерекше орынға ие. «Gulf» зерттеу орталығы төрағасының бас кеңесшісі, Профессор Салех Әл-Хатлан Сауд Арабиясының аймаққа қатысты ұстанымы, Қазақстанның рөлі және екіжақты ынтымақтастықтың болашағы туралы өз пікірін білдірді.
— Сауд Арабиясының Орталық Азияға қызығушылығының артуына қандай факторлар әсер етуде? Мұны Мұхаммед бен Салманның сыртқы серіктестіктерді әртараптандыру стратегиясының бір бөлігі ретінде қарастыруға бола ма?
— Сауд Арабиясының Орталық Азияға деген қызығушылығы бірнеше өзара байланысты факторлармен түсіндіріледі. Біріншіден, өңірдің халықаралық аренадағы белсенділігі артып келеді. Орталық Азия мемлекеттері біртіндеп өзара ықпалдасып, белгілі бір деңгейде үйлесімді әрекет ете бастады. Бұл, әрине, сыртқы серіктестердің, соның ішінде Сауд Арабиясының назарын аударуда.
Екіншіден, ынтымақтастықтың пайдаланылмаған әлеуеті өте жоғары. Экономика, саясат, энергетика, логистика және геосаясат салаларында жаңа мүмкіндіктер бар. Орталық Азия Сауд Арабиясы үшін инвестиция тарту, энергетикалық әріптестік орнату және транзиттік бағыттарды дамыту тұрғысынан маңызды.
Бұл үдерісті Сауд Арабиясының халықаралық серіктестіктерді әртараптандыруға бағытталған кең ауқымды стратегиясының бір бөлігі ретінде қарастыруға болады. Ел өз ықпалын кеңейтіп, жаңа өңірлермен байланысын нығайтуда. Мәселен, «Gulf» зерттеу орталығы сияқты ұйымдар өңірмен ғылыми және сараптамалық деңгейде белсенді жұмыс жүргізіп келеді.
— Неліктен Қазақстан Сауд Арабиясының Орталық Азиядағы саясатында ерекше орын алады?
— Қазақстан Орталық Азиядағы ең ірі мемлекеттердің бірі әрі табиғи ресурстарға бай ел. Бұл оның экономикалық әлеуетін айқындайды. Сонымен қатар, географиялық орналасуы да ерекше маңызға ие – Қазақстан Ресей мен Қытай сияқты ірі державалардың арасында орналасқан.
Осы факторлар елді маңызды транзиттік және логистикалық хабқа айналдырады. Қазақстанның халықаралық деңгейдегі рөліне де үлкен үміт артылады. Ел өңірлік көшбасшы болуға қабілетті мемлекет ретінде қарастырылады. Сондықтан Сауд Арабиясы үшін Қазақстан – Орталық Азиядағы басты стратегиялық серіктестердің бірі.
— Эр-Рияд пен Астана арасындағы соңғы келісімдер Қазақстанды ұзақ мерзімді негізгі серіктеске айналдыра ала ма?
— Иә, бұл бағыттағы үрдіс айқын байқалады. Сауд Арабиясы Қазақстанның тәуелсіздігін 1991 жылы алғашқылардың бірі болып мойындаған болатын. Содан бері екі ел арасында тұрақты саяси диалог қалыптасты.
Жоғары деңгейдегі кездесулер, сыртқы істер министрлері арасындағы байланыстар, сондай-ақ түрлі келісімдер мен меморандумдардың қабылдануы екіжақты қатынастардың нығайып келе жатқанын көрсетеді.
Соңғы бастамалар, соның ішінде ынтымақтастықты институционалдандыруға бағытталған қадамдар, бұл әріптестікті жаңа деңгейге шығаруға мүмкіндік береді. Бұл Қазақстанның Сауд Арабиясы үшін ұзақ мерзімді маңызды серіктеске айналып келе жатқанын дәлелдейді.
— Қасым-Жомарт Тоқаевтың саясаты Қазақстанға Сауд Арабиясының қызығушылығын тиімді пайдалануға қаншалықты мүмкіндік береді?
— Қазақстанда жүргізіліп жатқан реформалар бұл тұрғыда шешуші рөл атқарады. Ел саяси және экономикалық жүйесін жетілдіруге бағытталған өзгерістерді жүйелі түрде жүзеге асырып келеді.
Бұл реформалар тұрақтылықты нығайтып, шетелдік инвесторлар үшін қолайлы әрі болжамды орта қалыптастырады. Халықтың қолдауына ие, тиімді жұмыс істейтін саяси жүйе – ұзақ мерзімді даму мен халықаралық ынтымақтастықтың негізі.
Сонымен қатар, бұл өзгерістер Қазақстанның өңірлік және жаһандық деңгейдегі белсенділігін арттырып, сыртқы серіктестермен, оның ішінде Сауд Арабиясымен тиімді байланыс орнатуына мүмкіндік береді.
— Логистика, жаңартылатын энергия және «Орта дәліз» аясындағы ынтымақтастық стратегиялық пайда әкеле ала ма?
— Әрине, мұндай ынтымақтастықтың әлеуеті өте жоғары. Энергетика, инвестиция және логистика салаларындағы әріптестік экономикалық табыстан бөлек, стратегиялық артықшылықтар да береді.
Мысалы, бұл екі ел арасындағы дипломатиялық байланыстарды нығайтып, халықаралық ұйымдардағы үйлестіруді күшейтеді. Сонымен қатар, бизнес қауымдастықтар арасындағы өзара әрекет те артып келеді.
Экономикалық форумдар мен іскерлік кездесулер жаңа инвестициялық жобалардың жүзеге асуына жол ашып, ұзақ мерзімді серіктестікті тереңдете түседі.
— Жаһандық және Таяу Шығыстағы тұрақсыздық жағдайында Қазақстанның сыртқы саясаты оның сенімді серіктес ретіндегі рөлін күшейте ме?
— Иә, бұл толықтай орынды баға. Қазақстан халықаралық аренада өзін сенімді әрі жауапты серіктес ретінде көрсете білді. Екі ел арасында тұрақты саяси диалог сақталған және түрлі мәселелер бойынша үйлестіру жүргізіледі.
Қазақстан қиын кезеңдерде Сауд Арабиясына қолдау көрсетіп, өзара сенімнің жоғары деңгейін дәлелдеді.
Жалпы алғанда, Қазақстанның теңгерімді әрі прагматикалық сыртқы саясаты оның халықаралық беделін арттырып, тек Сауд Арабиясы үшін ғана емес, бүкіл Еуразия кеңістігінде маңызды ойыншыға айналуына ықпал етуде.