Осы ретте орынды сұрақ туындайды. Бұл қаншалықты заңды және жүйе мұндай тексерулерге дайын ба? Caravan.kz медиа порталының тілшісі пайдалы ақпаратпен бөліседі.
Тексеру барысы
Мемлекеттік кірістер комитетінің төраға орынбасары Сейілжан Ахметов журналистердің сұрақтарына жауап бере отырып, қазіргі таңда азаматтардың кірістері мен шығындарының сәйкестігін анықтау бойынша тексерулер жүргізіліп жатқанын хабарлады. Айырмашылық анықталған жағдайда қосымша салық төлеу қажет болады.
«Қазір мәліметтер жүйесі бойынша салыстыру жүргізілуде. Қазіргі уақытта нақты қанша бұзушылық анықталғаны белгісіз, сәйкесінше жауапкершілікке тартылғандар да жоқ. Қазіргі жұмыс тек кабинеттік тексеру аясында жүргізілуде, нәтижелер кейін қосымша хабарланады», – деді ол.
Егер физикалық тұлғада кірістер мен шығындар арасында айырмашылық табылса, оған бұзушылықты жою жөнінде хабарлама жіберіледі. Содан кейін, айырмашылық сомасының 10%-ын салық ретінде төлеу қажет болады.
Мұнда туындайтын басты сұрақ – кірістердің заңдылығын қалай дәлелдеуге болады? Тек сөзге сену қиын. Көп жағдайда адамдар түбіртек немесе ресми құжаттар сақтамайтынын ескеру керек.
Сарапшы пікірі
Банктік мәселелер бойынша тәуелсіз сарапшы, қоғамдық белсенді Нұржан Биякаев «Прямо по Кунаева» бағдарламасында берген сұхбатында:
«Мұндай хабарлама азаматтардың арасында дүрбелең тудырды. Кірістер мен шығындар сәйкестігін тексеру түсінігі анық емес. Қанша табыс алуы керек, қанша жұмсауы керек – бұл нақты белгіленбеген. Комитет өкілдері нақты нормативтік құжаттарға сілтеме жасамай-ақ, тек өз пікірін білдіріп отыр», – дейді сарапшы.
Сарапшының айтуынша, тексерулер негізінен күмәнді аударымдары бар немесе кәсіпкерлік қызметпен айналысатын азаматтарға бағытталуы мүмкін. Мысалы, такси қызметі, базарлардағы сауда, Instagram арқылы коучинг және басқа да онлайн қызметтерді жүргізетін, бірақ заңды кәсіпкер ретінде тіркелмегендер. Яғни, жеке азаматтар мен заңды кірісі бар адамдар тексерудің басты нысаны болмауы тиіс.
Кірістерді дәлелдеудің қиындығы
Сарапшы атап өткендей, азаматтар туыстарынан, достарынан немесе балаларынан алған қаражатты қалай дәлелдей алады? Кейде барлық отбасылық кірістер бір адамның шотында жиналып, кейін жеке қажеттіліктерге бөлінеді.
«Егер қаражат қолма-қол алынып, бірақ түбіртек сақталмаған болса, бұл заңсыз емес. Алайда комитет сөзге сенбейді, оларға нақты дәлел керек. Десе де мемлекеттік кірістер комитеті сіздің түсініктемеңізді қабылдайды, бірақ өз шешімін шығарып, айыппұл салуы мүмкін. Қандай кірістер мен қандай шығындар есепке алынатыны әзірге белгісіз», – дейді сарапшы.
Барлық азаматтарды тексеру мүмкін бе?
Сарапшының пікірінше, бірінші кезекте мемлекеттік қызметкерлер, әсіресе жауапты лауазымдардағы тұлғалар тексерілуі мүмкін.
Банктер барлық транзакцияларды ұсынады, ал комитет оларды қайта тексеру керек. Келетін хабарламалар нақты нормаларға негізделуі керек, олай болмаса, азаматтар өз құқықтарын қорғап, заңды дәлелдермен жауап бере алады. Оның ішінде Азаматтық кодекстің нормалары қолданылады. Қазақстан заңнамасында кез келген хабарламаға қарсы жауап беру тәжірибесі қалыптасқан.
Салдарынан азаматтар қолма-қол төлемге көшуі мүмкін деген болжамдар да айтылуда.
«Мемлекеттік кірістер комитеті бюджетті толтыруға тырысса да, кері әсер туындауы мүмкін. Қазақстан заңнамасында қолма-қол және электрондық төлемдер, сондай-ақ бартерлік операциялар рұқсат етілген. Азаматтарды ешкім бұл үшін жазаламайды», – дейді ол.
Сарапшының пікірінше, комитет мұндай мәлімдемені жариялағанда асыққан сияқты.
«Алдымен нақты фактілерді анықтап, содан кейін ғана хабарлау керек еді. Қазір бұл тек ақпараттық дүрбелең туғызып, азаматтардың заңды кірістерін дәлелдеу процесін қиындатады. Қазір біз комитеттің отбасылық қаржыларға, тіпті жеке өмірге араласатынын байқап отырмыз, бұл өте абайсыз жасалған қадам», – деп қорытындылады Нұржан Биякаев.