8 наурыз қарсаңында EnergyProm сарапшылары Жаһандық гендерлік алшақтық индексін талдаған. Зерттеу нәтижесі көңіл көншітпейді. Қазақстанның көрсеткіші жыл сайын нашаралап келеді. Сaravan.kz медиа порталының тілшісі толық тарқатады.
Қазіргі рейтингте Қазақстан 92-орынға жайғасқан. Ел бірден 16 сатыға төмендеп, индекс көрсеткіші 0,012 пунктке азайған.
«2013 жылы Қазақстан 136 елдің ішінде 32-орында тұрған, ал 2014–2017 жылдары елдің позициясы біртіндеп төмендеп, 43–52-орындар аралығына түсті.
2018 жылдан кейін төмендеу үрдісі жалғасты: Қазақстан 60-орынға дейін түсіп, кейін 2020 жылы 72-орынға, ал 2021 жылы 80-орынға дейін төмендеді.
2022 және 2023 жылдары оң өзгеріс байқалды: Қазақстан алдымен 65-орынға, кейін 62-орынға көтерілді.
Алайда бұл оң динамика ұзаққа созылмады: 2024 жылы ел қайтадан 76-орынға төмендеді, ал 2025 жылы 92-орынды иеленді.
Осылайша, 2013 жылдан 2025 жылға дейінгі аралықта Қазақстан әлемдік рейтингте 60 позицияға төмендеді. Демек, ел ішіндегі жағдай мәз емес, гендерлік алшақтықтың күшейгенін көрсетіп отыр, ал екінші жағынан басқа елдердің экономикалары бұл бағытта әлдеқайда жылдам ілгерілегенін аңғартады».
Еске салайық, есепте елдердің индексі 0 мен 1 аралығында бағаланады. Мұнда 1 — мүмкін болатын ең жоғары нәтижені білдіреді.
Индекс бірнеше негізгі көрсеткіштердің негізінде есептеледі. Олардың қатарында инклюзивтілік, әділеттілік және қауіпсіздік көрсеткіштері бар. Инклюзивтілік көрсеткіші білім алу мүмкіндігін, жұмыспен қамтуды, қаржылық қызметтерге қолжетімділікті, мобильді құрылғыларды пайдалануды және парламенттегі өкілдікті қамтиды. Әділеттілік көрсеткішіне құқықтық кемсітушіліктің болмауы, әділ сот жүйесіне қолжетімділік, ана өлімінің деңгейі және ұл балаға басымдық беруге қатысты әлеуметтік көзқарастар кіреді. Ал қауіпсіздік көрсеткіші серіктес тарапынан жасалатын зорлық-зомбылықты, қоғамдағы қауіпсіздік деңгейін, әйелдерге қатысты саяси зорлық-зомбылықты және қақтығыс аймақтарына жақындықты қамтиды.
2025 жылы индекстің 19-басылымы 148 мемлекетті қамтиды. Бұл әлем экономикаларының шамамен үштен екісіндегі гендерлік теңдік динамикасын талдауға мүмкіндік береді.
«2025 жылы осы басылымға енгізілген 148 мемлекет бойынша жаһандық гендерлік алшақтықтың жабылу деңгейі 68,8%-ды құрады. Егер қазіргі және өткен басылымдарда да қамтылған 145 экономиканы салыстыратын болсақ, әлемдік гендерлік алшақтық 0,3 пайыздық пунктке қысқарған: 2024 жылғы 68,4%-дан 2025 жылы 68,8%-ға дейін.
Ал 2006 жылдан бері индекс құрамында үздіксіз болып келе жатқан 100 елден тұратын тұрақты топты қарастырсақ, гендерлік алшақтық 0,4 пайыздық пунктке қысқарған: 2024 жылғы 68,6%-дан 2025 жылы 69,0%-ға дейін».
Яғни сарапшылардың түсіндіруінше, осы 100 экономиканың жиынтық даму қарқынын ескерсек, әлемде толық гендерлік теңдікке қол жеткізу үшін шамамен 123 жыл қажет болады.
Айта кету керек, қазіргі уақытта әлемде бірде-бір ел толық гендерлік теңдікке қол жеткізген жоқ.
Рейтингтің көшін бұрынғыдай Исландия бастап тұр. Бұл елдің көрсеткіші 92,6%-ды құрайды. Исландия 16 жыл қатарынан бірінші орынды сақтап келеді және 2022 жылдан бері гендерлік алшақтықтың 90%-дан астамын жапқан жалғыз экономика болып отыр.
«Ағымдағы есепте алғашқы ондыққа енген барлық елдер гендерлік алшақтықтың кемінде 80%-ын жапқан. Мұндай нәтижеге тек осы мемлекеттер ғана қол жеткізген.
Еуропа елдері алғашқы ондықтағы сегіз орынды иеленіп, рейтингте айқын басымдық көрсетіп отыр.
Исландиядан бөлек, Финляндия (87,9%, екінші орын), Норвегия (86,3%, үшінші орын) және Швеция (81,7%, алтыншы орын) 2006 жылдан бері индекстің барлық басылымында алғашқы ондыққа еніп келеді. Ұлыбритания (83,8%, төртінші орын) мен Молдова (81,3%, жетінші орын) бір жыл ішінде позицияларын жақсартып, топ-10 қатарына қосылды.
2025 жылы үздік ондыққа Германия (80,3%, тоғызыншы орын) мен Ирландия (80,1%, оныншы орын) да енді. Ал Жаңа Зеландия (82,7%, бесінші орын) мен Намибия (81,1%, сегізінші орын) алғашқы ондықтағы қалған екі орынды иеленді».
Орталық Азия мен Кавказ елдерінің арасында ең жоғары көрсеткіш Арменияда тіркелді. Бұл ел әлемдік рейтингте 59-орынға ие болып, индексі 0,731 болды. Екінші орында Грузия тұр: әлем бойынша 63-орын, индексі 0,729.
Ал өңірдегі ең төмен көрсеткіш Тәжікстанда байқалды: бұл ел әлемдік рейтингте 129-орында орналасып, индексі 0,646 болды.