Бұл туралы Парламент депутаттарына жолданған «Орталық Азия қонақжайлылық қауымдастығы» республикалық жеке кәсіпкерлер мен заңды тұлғалар бірлестігінің өтінішінде айтылған.
Бұл мәселені Caravan.kz медиа порталының тілшісі зерттеп көрді.
Ұлттық тауарлар каталогы деген не?
Қазақстанда ірі цифрлық жоба — Ұлттық тауарлар каталогын енгізу жоспарланып отыр. Сауда және интеграция министрлігінің жоспары бойынша, бұл каталог Қазақстанда сатылатын барлық тауар туралы сенімді ақпараттың бірыңғай базасы болуы тиіс.
ҰТК орталықтандырылған жүйе ретінде жұмыс істейді. Әрбір тауарға арнайы NTIN-код беріліп, оның толық сипаттамасы жасалады. Бұл сипаттамада:
- құрамы
- шыққан елі
- өлшем бірлігі
- бренді
сияқты міндетті мәліметтер болады.
Бұл жүйе:
- құжат айналымындағы қателерді азайтуға
- қайталанатын тауарларды болдырмауға
- салық төлеуді реттеуге
- контрафакт өнімдермен күресуге
- көлеңкелі схемаларды азайтуға
көмектеседі деп күтілуде.
Сонымен қатар, Қаржы министрлігі үшін бұл тауар айналымының ашықтығын арттырып, ҚҚС (НДС) жинауды көбейтуге мүмкіндік береді.
Шағын бизнеске ауыр салмақ
Алайда жеке кәсіпкерлер қауымдастығы бұл жүйені шағын бизнес үшін тым күрделі бақылау деп есептейді. Олардың айтуынша, қазірдің өзінде сатып алулардың шамамен 80 %-ы қолма-қол емес төлем арқылы жасалады.
Қауымдастық президенті Марина Бошельдің айтуынша:
— ҰТК енгізу әр кәсіпкерден шамамен 1 млн теңге бір реттік және жыл сайын тағы 1 млн теңге тұрақты шығын талап етеді.
Бір реттік шығындарға:
- бағдарламалық қамтамасыз ету
- сканерлер
- таразылар
жатады (500 мыңнан 1 млн теңгеге дейін).
Ал тұрақты шығындарға:
- жаңа жүйемен жұмыс істейтін қызметкер жалдау
- техникалық қызмет көрсету үшін сыртқы компанияларға төлем
кіреді.
Қарапайым дүкеннің табысы қанша?
Мысал ретінде Солтүстік Қазақстан облысындағы қарапайым дүкеннің қаржылық есебі келтірілген.
Жылдық айналым: 72 млн теңге
Орташа үстеме баға: 18 %
Жалпы табыс (шығынсыз): 12,96 млн теңге
Жылдық шығындар:
- Салық (айналымның 3 %) — 1,97 млн тг
- Қызметкерлер жалақысы (3 адам) — 3,6 млн тг
- Кәсіпкердің жеке салығы — 249 мың тг
- Байланыс және банк қызметі — 1,1 млн тг
- Коммуналдық төлемдер — 2,3 млн тг
- Мүлік салығы — 80 мың тг
- Лицензия — 392 мың тг
- Бухгалтер қызметі — 360 мың тг
- Ғимарат пен жабдық күтімі — 240 мың тг
- Тауардың бұзылуы (0,5 %) — 144 мың тг
- Қаптама материалдары — 312 мың тг
- Басқа шығын материалдары — 120 мың тг
- Күзет — 160 мың тг
- Өрт дабылы қызметі — 66 мың тг
- Тексеру шығындары — 60 мың тг
Жалпы шығын: 11,23 млн теңге.
Таза пайда қанша?
Жылдық таза пайда — 1,66 млн теңге
Айына — 138,5 мың теңге
Бұл жылдық табыстылық небәрі 1,5 % деген сөз.
Яғни, ҰТК енгізу шығындары бірінші жылы бұл пайданың бәрін жоқ қылады. Соның салдарынан кәсіпкерлер тауар алуға ақша таба алмай, қарызға батып, 6–8 ай ішінде жабылып қалуы мүмкін дейді қауымдастық.
Ұсыныс қандай?
Қауымдастықтың пікірінше, бұл жүйе:
- ірі қоймаларға
- сауда желілеріне
- зауыттарға
тиімді болуы мүмкін.
Бірақ шағын дүкендер үшін артық.
Сондықтан олар:
- ауданы 100 м² дейінгі
немесе - жылдық айналымы 100 млн теңгеден төмен
дүкендерді бұл жүйеден босатуды ұсынады.
Әлеуметтік әсері қандай болуы мүмкін?
Қазақстанда шамамен 178 мың шағын сауда нүктесі бар.
Әрқайсысында кемінде:
- 3–4 адам жұмыс істейді.
Жалпы бұл салада 600–800 мың адам еңбек етеді.
Сарапшылардың айтуынша, шағын сауда:
- жұмыссыздықты азайтып отыр
- мемлекетке әлеуметтік төлемдерді үнемдеуге көмектеседі.
Әрбір дүкен бюджетке жылына шамамен 8,5 млн теңге әлеуметтік шығынды үнемдейді.
Қандай қауіп бар?
Қауымдастық болжамы бойынша:
Егер жаңа жүйе міндетті болса:
- 2 жыл ішінде үй жанындағы дүкендердің 30–70 % жабылуы мүмкін
- 100–300 мың адам жұмыссыз қалуы мүмкін
- шағын елді мекендерде «азық-түлік шөлдері» пайда болуы мүмкін
- ірі сауда желілері монополияға ие болуы мүмкін
- баға өсуі мүмкін
- жергілікті бюджеттер зардап шегуі мүмкін
Қорытынды
Кәсіпкерлердің айтуынша, мемлекет ҰТК арқылы ашықтықты арттырғысы келеді. Бірақ бұл шағын бизнестің жаппай жабылуына әкелсе, мемлекет салық төлеушілерден айырылып, керісінше әлеуметтік көмек алушылар санын көбейтіп алуы мүмкін.