Бұл туралы Caravan.kz медиа порталы kaz.inform.kz-ке сілтеме жасап хабарлайды.
Мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру қорынан (МӘСҚ) әлеуметтік төлемдер міндетті әлеуметтік сақтандыру жүйесіне қатысушыларға ғана тағайындалады. Бұл туралы адвокат Таир Назханов мәлімдеді.
Оның айтуынша, бұл санатқа Қазақстанда әлеуметтік аударымдары төленетін азаматтар жатады. Егер адам Қазақстанда тұрақты тұрмаса, жұмыс істемесе және оның атына әлеуметтік аударымдар жүргізілмесе, онда ол міндетті әлеуметтік сақтандыру жүйесінің қатысушысы бола алмайды.
Әңгіме жүктілік пен босануға байланысты табыстан айырылған жағдайда берілетін біржолғы әлеуметтік төлем және бала бір жарым жасқа толғанға дейін төленетін ай сайынғы әлеуметтік төлем туралы болып отыр.
Заңгер мемлекеттік қолдау түрлерін ажырата білу маңызды екенін атап өтті.
Әлеуметтік кодекстің 84-бабына сәйкес, жүктілік пен босануға байланысты біржолғы әлеуметтік төлем МӘСҚ есебінен төленеді. Бұл ретте баланың қай елдің азаматы екені шешуші рөл атқармайды. Егер әйел міндетті әлеуметтік сақтандыру жүйесінің қатысушысы болып, оның атына Қазақстанда әлеуметтік аударымдар төленген болса, төлем алуға құқылы. Төлемді тағайындауға Қазақстанда берілген жүктілік пен босануға байланысты еңбекке уақытша жарамсыздық парағы негіз болады. Сондықтан баланың шетелде дүниеге келуі немесе оның шетел азаматтығын алуы әйелдің бұрын қалыптасқан төлем алу құқығын жоймайды.
Алайда әйел Қазақстанда жұмыс істемесе және оның пайдасына МӘСҚ-ға әлеуметтік аударымдар түспесе, табыстан айырылуға байланысты әлеуметтік төлемдерді тағайындауға негіз болмайды.
Осылайша, Қазақстанда тұрақты тұрмау, еңбек қызметін атқармау және әлеуметтік аударымдардың болмауы МӘСҚ-дан төленетін әлеуметтік төлемдерді алу құқығын жоққа шығарады. Ал мемлекеттік бюджеттен төленетін жәрдемақыларды тағайындау өтініш берушінің азаматтығына, Қазақстандағы тұрақты тұру мәртебесіне және басқа да жағдайларға қарай жеке қаралады.
Қазақстанда әйелдерге қандай қолдау көрсетіледі?
eGov.kz порталының мәліметінше, бала тууына байланысты мемлекеттік қолдау екіге бөлінеді: мемлекеттік бюджеттен төленетін жәрдемақылар және МӘСҚ-дан төленетін әлеуметтік төлемдер.
2026 жылы бала туған кезде берілетін біржолғы мемлекеттік жәрдемақы:
- бірінші, екінші және үшінші балаға — 38 АЕК (164 350 теңге);
- төртінші және одан кейінгі балаларға — 63 АЕК (272 475 теңге).
Бұл жәрдемақы Қазақстан заңнамасына сәйкес оған құқығы бар жұмыс істейтін де, жұмыс істемейтін де әйелдерге тағайындалады.
Жұмыс істемейтін ата-аналарға бала бір жарым жасқа толғанға дейін ай сайынғы мемлекеттік жәрдемақы төленуі мүмкін. Оның мөлшері баланың дүниеге келу ретіне байланысты белгіленеді.
Ал әлеуметтік аударымдары төленген жұмыс істейтін әйелдерге жүктілік пен босануға байланысты біржолғы әлеуметтік төлем тағайындалады. Оның көлемі соңғы 12 айдағы әлеуметтік аударымдар жүргізілген табысқа қарай есептеледі.
Жұмыс істейтін ата-аналарға бала бір жарым жасқа толғанға дейін төленетін ай сайынғы әлеуметтік төлем соңғы екі жылдағы табыс негізінде есептеледі. Бұл сомадан міндетті зейнетақы жарналары ұсталады.
Жүктілік пен босануға байланысты төлемге құжаттарды еңбекке уақытша жарамсыздық парағы берілген күннен бастап 12 айдан кешіктірмей, ал бала күтімі бойынша төлемге бала туған күннен бастап 18 ай ішінде тапсыру қажет.
2026 жылға арналған барлық төлем мөлшері 4 325 теңге көлеміндегі айлық есептік көрсеткіш (АЕК) негізінде есептелген. Сонымен қатар, eGov.kz мәліметінше, жүктілік пен босануға байланысты төлем МӘСҚ-дан төленетін әлеуметтік төлем болып саналады және әлеуметтік аударымдарға тәуелді, ал бала тууына байланысты берілетін жәрдемақы мемлекеттік бюджеттен қаржыландырылады.