Caravan.kz медиа порталының тілшісі жалғастырады.
Аргентина билігі 13 мыңға жуық қарызы бар азаматтың деректерін АҚШ-қа берген. Осылайша олар биылғы футболдан әлем чемионаты кезінде стадионға кіруге тыйым салынуы мүмкін. Бұл туралы Forbes басылымы AS дерегіне сілтеме жасап хабарлаған.
Мұндай шаралар футбол матчтарымен шектелмейді. Жаңа тәсілге сәйкес, алимент бойынша сот шешімі бар және қарызын өтемеген адамдар:
- спорттық жарыстарға
- концерттерге
- фестивальдерге
- ірі мәдени және бұқаралық іс-шараларға кіру мүмкіндігінен айырылуы ықтимал.
Буэнос-Айрес мэрі Хорхе Макри қабылданған шараларға қатысты қатаң позиция білдірді:
«Егер олар өз балаларын асырай алмаса, стадионға кіруге рұқсат берілмейді».
2025 жылдың наурыз айынан бастап Буэнос-Айресте “Tribuna Segura” («Қауіпсіз трибуналар») бағдарламасы іске қосылған. Бұл жүйе алимент төлемеген ата-аналарды спорттық және бұқаралық іс-шараларға кірген кезде анықтауға мүмкіндік береді. Тізімге тек сот шешімімен алимент төлеуден жалтарғаны дәлелденген адамдар енгізіледі.
Жүйенің негізгі тетіктері:
- алимент бойынша сот шешімі бар борышкерлердің бірыңғай дерекқоры
- іс-шара кіреберісінде автоматты тексеру жүйесі
- қарызын өтемеген азаматтарға кіруге тыйым салу
- полиция мен әкімдік деректер базасының біріктірілуі
Осылайша, стадион тек спорт алаңы емес, әлеуметтік жауапкершілікті бақылау нүктесіне айналып отыр.
Қазақстандағы жағдай: алимент қарызы миллиардтап есептеледі
Қазақстанда алимент тақырыбы әлі де шешілмеген әлеуметтік мәселелердің бірі. Ресми деректерге сәйкес, ел бойынша жалпы алимент қарызы шамамен 16 млрд теңгені құрайды. Бұл 16 352 атқарушылық іс бойынша қалыптасқан, ал борышкерлердің басым бөлігі ер азаматтар.
Әсіресе ірі қалаларда атқарушылық істердің саны жоғары. Мысалы, Алматы қаласында 2026 жылдың басынан бері прокуратура алимент төлеуден жалтарған азаматтарға қатысты бірқатар қылмыстық істер қозғаған.
- алимент төлеуден жалтару бойынша 17 қылмыстық іс қозғалған
- 95 адам әкімшілік жауапкершілікке тартылған
- 350 бала пайдасына 400 млн теңгеден астам қарыз өндірілген
Қадағалау органдары кірістерді жасыру фактілерін де анықтап отыр. Бір жағдайда, борышкердің 3,4 млн теңгеден астам қарызы бола тұра, ол Y.Taxi Qazaqstan арқылы 1,4 млн теңгеден астам табыс тапқаны белгілі болған. Соған қарамастан, ол бірнеше ай бойы төлем жасаудан әдейі жалтарған.
Аргентина моделінің мәні: тек қаржы емес, әлеуметтік ықпал
Аргентина енгізіп отырған тәсілдің басты ерекшелігі – алимент мәселесін тек қаржылық міндет ретінде емес, қоғамдық өмірге қатысу құқығымен байланыстыру.
Яғни борышкерге әсер ету құралдары кеңейеді:
- соттық өндіріп алу
- әкімшілік және қылмыстық жауапкершілік
- қосымша әлеуметтік шектеулер
- қоғамдық іс-шараларға қолжетімділікті шектеу
Бұл модельдің логикасы қарапайым: егер адам өз баласының алдындағы міндетін орындамаса, ол қоғамдағы кейбір құқықтар мен мүмкіндіктерден уақытша шектеледі.
Қазақстанға енгізуге бола ма?
Мұндай тәжірибе Қазақстанда да талқылауға тұрарлық идея болуы мүмкін, себебі алимент бойынша қарыз көлемі айтарлықтай және атқару жүйесіне түсетін жүктеме жоғары.
Ықтимал артықшылықтары:
Біріншіден, әлеуметтік қысым факторы күшейеді. Тек айыппұл емес, қоғамдық өмірге қатысу мүмкіндігі де мотивацияға айналады.
Екіншіден, қазіргі жүйе көбіне қаржылық өндіріп алуға сүйенеді. Ал бұл модель жауапкершілікті мінез-құлық деңгейінде қалыптастыруға бағытталған.
Үшіншіден, қоғамда ата-аналық міндеттің маңызы айқын көрінеді, бұл құқықтық мәдениетті күшейтуі мүмкін.
Бірақ маңызды құқықтық шектеулер бар
Мұндай тетік енгізілсе, бірқатар маңызды шарттар міндетті түрде сақталуы тиіс:
- шектеу тек сот шешімімен дәлелденген жағдайларға қолданылуы
- қасақана жалтару фактісінің нақты болуы
- дербес деректердің қорғалуы
- шектеудің пропорционалды және уақытша болуы
- әр істің жеке қаралуы
Яғни жүйе қатал болса да, әділдік қағидасы бірінші орында қалуы тиіс.