Бүгін Caravan.kz медиа порталының тілшісі Қорғаныс министрінің отставкадағы бұрынғы орынбасары, генерал-майор Айтқали Исенғұловпен сұхбаттасты.
Ол 1968 жылғы Чехословакия оқиғаларына қатысқан тәжірибесіне сүйене отырып, болған жағдайға өз көзқарасын білдірді.
— Әрине, қазақ армиясы өз халқына қарсы әскери операциялар жүргізуге және бейбіт шерулерді таратуға арналмаған. Отан қорғаушылардың атқаратын қызметі мен міндеттері мүлде басқа. Бірақ, «Дунай-68» операциясына қатысқан жеке тәжірибеме сүйене отырып айта кетуім керек, егер әкімшілік ғимараттарды, барлық мемлекеттік және стратегиялық маңызды нысандарды қорғау міндеті дер кезінде нақты анықталған болса, мұндай ауқымды бүлдіру болмас еді.
Менің ойымша, егер бұрынғы Қорғаныс министрі, генерал-лейтенант Мұрат Бектанов қол астындағылардың тиісті барлау мәліметтері мен есептеріне ие бола отырып, дер кезінде Жоғарғы Бас қолбасшыға сол әкімдіктерді, теле мұнараларды тез арада қорғау туралы ұсыныспен жүгінгенде маңызды стратегиялық объектілерді тонаушылардың басып алуын болдырмауға болар еді. Полицейлерді өлтіріп, басын кескен халық емес. Оның бәрін бандиттік элементтер жасады.
— Неліктен мүұндай тағылық біздің елде мүмкін болды? Тәуелсіздіктің 30 жылдығы бейбіт түрде атап өтілді, ордендер мен медальдар барлығына таратылды. Бәлкім тым босаңсып, байқамай қалды ма?
– Мемлекет басшысы Сіздің сұрағыңызға жауап беріп, трагедияның басты себебі ертегідей бай адамдар тобы мен өмір сүру үшін күрес жүргізетін халықтың негізгі бөлігі арасындағы үлкен айырмашылықта екенін айтты. Мұның бәрі елдің қауіпсіздігіне елеулі қауіп төндіріп, қоғамның экономикалық, әлеуметтік, содан кейін саяси бөлінуіне әкелді. Президент айтқандай, бізде тек 162 адам ғана елдегі барлық байлықтың жартысын иеленеді, ал халықтың жартысында ай сайынғы табыс 50 мың теңгеден аспайды. Қазір мұндай ақшамен өмір сүру мүмкін емес. Мұндай стратификация мен теңсіздік қауіпті! Президент Тоқаев айтқандай, жағдайды шұғыл түрде өзгерту керек.
Бұл дағдарыс пен пандемиядан адамдардың қайғы-қасіреті мен кедейлігі кезеңінде бағаны бірнеше есе көтеру өз халқының мүдделерін ескермеу!
"Семіздікті қой ғана көтереді" деп ата-бабамыз айтып кеткен. Ашкөздік пен тойымсыздық бұл — қазіргі олигархтардың аты. Мыңдаған наразылықтан кейін көптеген адамдар мерт болды, осыдан кейін байлар оянып, тәубелеріне келеді деген үміттемін. Жаңа дәуір келіп жетті.
Ұсынылған өзгерістер науқанға айналмауы үшін, бірақ ұзақ мерзімді негізге ие болуы үшін халықты күтетін жаңа реформаларды қолдау қажет! Міне, басты міндет!
— Десантшылар ашулы тобырға қарсы қарусыз барды. Талдықорғанда әскерилерді ашулы топ ұрып-соқты, мазақ етті. Суық ауа райында оларды шешіндіріп, көшеде жалаңаш жүргізді.
— Мен әскери қызметкерлерді дабылмен көтергенде, міндетті түрде қару-жарақпен және әскери техникамен шығару керектігін айттым. Және көпшіліктің тыныштығы үшін емес, мемлекеттік нысандарды қорғау үшін. Дауыс зорайтқыштады көшеге алып шығып, егер бейбіт наразылықтардың ішінен қарулы шабуыл жасап, арасындағы қылмыстық топтар атысты бастап кетсе оларды берілу үшін бірінші ескертіп ату керек екенін айтқым келеді.
— Шерушілердің полицейлерден қару-жарақтан тартып алған жағдайлар да болды. Сол оқиғалар туралы бейнежазбалар соның айғағы...
– Демек, полицияның тактикасы түбегейлі қате болды. Ішкі істер министрінің баяндамасына қарағанда, оның қарамағындағылар жалпы ерлік көрсеткен көрінеді. Бірақ қарақшыларға оқ атпай қаланы кім берді? Кім және кімнің бұйрығы бойынша өз азаматтарын тағдырдың тәлкегіне қалдырып, полиция бөлімшелерін паналады? Қаладағы қоғамдық тәртіпті сақтау – кімнің қызметі? Ішкі істер министрлігі мен генерал Тұрғымбаев неге үнсіз?
Мемлекет басшысының шешімімен арнайы тергеу-жедел тобы енді қайғылы оқиғаның барлық себептері мен жай-жапсарын анықтау жұмыстарын сапалы әрі толық көлемде жүргізуі тиіс. Естеріңізде болса, Арыс пен Тараздағы қару қоймалары жарылған. Бұл қаруды оқ-дәрілермен бірге қылмыскерлер ұрлап кеткенін айттық. Мұның бәрін кім зерттеді? Ең бастысы — нәтиже қандай? Мүмкін, Президент жанынан Қарулы Күштердің ардагерлерін тарта отырып, арнайы комиссия құрып, ақыры шындықтың түбіне жету керек шығар?