Бұл туралы Caravan.kz медиа порталы Altyn-orda.kz басылымына сілтеме жасап хабарлайды.
Клерикалдық басқарудың ондаған жылы ішінде Иран өз идеологиялық шектеулерінің құрсауында қалды. Репрессиялар билікті ұстап тұрудың үйреншікті құралына айналды: жедел соттар, саяси тұтқындаулар, өзгеше ойлайтындарға қысым көрсету қалыпты құбылыс болды. Жеке бостандықтар, әсіресе әйелдер құқықтары жүйелі түрде шектеліп, мемлекеттік бақылау күнделікті өмірдің барлық саласына енді. Санкциялар, инфляция және жұмыссыздықтың салдарынан экономика әлсіреді, бұл ең алдымен жастарға ауыр соққы болып тиді. Елдің орасан зор ресурстары халықтың әл-ауқатына айналмай, ал сыртқы саясат Иранды инвестициялар мен халықаралық сауда үшін «улы» мемлекетке айналдырды.
Қазіргі таңда бұл дағдарыс жаңа деңгейге көтерілді. Наразылықтар жаппай әрі ұзақ мерзімді сипат алды, капитал мен білікті мамандардың кетуі тұрақты үрдіске айналды. Биліктің интернетті шектеу және қысымды күшейту әрекеттері жағдайды одан әрі ушықтыра түсті. Енді сөз уақытша наразылық туралы емес, басқару моделінің жүйелік дағдарысы жөнінде болып отыр.
Режимнің ауысуы белгісіздікпен қорқытады және мұндай тәуекелдер шынында бар. Өтпелі кезең ауыр болуы мүмкін. Алайда стратегиялық тұрғыдан алғанда, халықтың молдалар билігін жеңуі Иран үшін жаңа жол ашуы ықтимал. Идеологиядан ада, прагматикалық биліктің қалыптасуы санкцияларды біртіндеп жеңілдетуге, елді жаһандық экономикаға қайта қосуға, инвестициялар мен технологиялардың келуіне мүмкіндік береді. Бұл бірден келетін гүлдену емес, бірақ әлемнің көп бөлігі әлдеқашан жүрген қалыпты даму жолына қайта оралу болмақ.
Қазақстан үшін бұл өзгерістердің тікелей практикалық маңызы бар. Ашық әрі болжамды Иран Парсы шығанағы порттарына шығатын жаңа логистикалық дәліздерді, экспорттың баламалы бағыттарын және шектеулі транзит маршруттарына тәуелділікті азайту мүмкіндігін білдіреді. Бұл тасымал құнының төмендеуіне, сауданың жеделдеуіне және Қазақстанның Еуразиядағы транзиттік ел ретіндегі рөлінің күшеюіне жол ашады.
Иранға салынған санкциялардың алынуы көрші ірі нарықтың ашылуына және өңдеу өнеркәсібі, ауыл шаруашылығы мен көлік салаларындағы бірлескен жобаларға мүмкіндік береді. Қауіпсіздік факторы да кем емес: тұрақты көрші өңірлік тәуекелдерді азайтып, Орталық Азиядағы инвестициялық ахуалды жақсартады.
Әрине, теріс тұстар да бар. Қысқа мерзімді кезеңде тұрақсыздық, көші-қон қысымы және саудадағы уақытша іркілістер болуы ықтимал. Алайда ұзақ мерзімді перспективада Қазақстан үшін жанында оқшауланған әрі қақтығысқа бейім теократиядан гөрі, дамып келе жатқан және жаһандық экономикаға кіріктірілген Иранның болғаны әлдеқайда тиімді.
Ең ықтимал сценарий бойынша алдағы алты–он екі айда Иран турбулентті жағдайда өмір сүреді, жедел шешімдер күтуге болмайды. Дегенмен наразылықтар саяси модельдің өзгеруіне алып келсе, өңір үшін сирек кездесетін «қайта жүктеу» мүмкіндігі туады. Қазақстан үшін бұл бір қарапайым шындықты білдіреді: мұндай өзгерістерге кейін әрекет етуден гөрі, логистикада, экономикада және дипломатияда алдын ала дайындалған жөн.