Caravan.kz медиа порталының тілшісі бұл тақырыпты екі айдан астам уақыт зерттеп келеді. Осы уақыт ішінде нақты нәтижелерге қол жеткізілді. Алғашқы материалымызда тыйым салынған қытай тауық еті Алматыда және маркетплейстерде ашық сатылып жатқаны туралы жаздық. Кейін мемлекеттік органдарға сауал жолдап, мәселені егжей-тегжейлі зерттей бастадық. Қазір мәселе бір Алматымен шектелмей, жаппай Қазақстанды қамти бастады. Caravan.kz медиа порталының тілшісі мәселенің ауқымы және жеткен нәтижелер туралы материал ұсынады.
Қалай басталды?
6 қаңтарда редакция азаматтардан түскен шағымдардан кейін ауқымды материал шығарған.
Оқи отырыңыз: Тыйым салынған тауық еті елімізде неге еркін сатылып жатыр? Халық алаңдаулы
Ол материалда тыйым салынған қытайдың тауық еті сатылып жатқаны туралы нақты фактілер мен фотосуреттерді жинадық. Халықтың шағымының арқасында ресми мемлекеттік органдарға сауал жолдадық. Атап айтқанда, қаптамасында Қазақстан нарығына міндетті саналатын толық әрі түсінікті таңбалау жоқ күмәнді тауық еті сатылып жатқаны белгілі болды. Өнімнің өндірушісі, импорттаушысы, сақтау шарттары мен жарамдылық мерзімі туралы ақпарат жоқ. Тек халал жазуы бар.
Мұндай өнімдер шекарада заңсыз кіргізуге тырысқан жүк көліктерінің ішінен табылған тауық етінің қаптамасына өте ұқсас екенін айта кеткен жөн.
Мемлекеттік органдардың жауабы қайшылыққа толы
3 ақпанда Caravan.kz медиа порталының тілшісі сауалына ресми жауап алды. Ол бөлек материал ретінде шықты.
Оқи отырыңыз: Қазақстандағы тыйым салынған қытай тауық еті: жауапты мекемелер не дейді
Ветеринариялық бақылау комитеті Қытайдан құс еті мен өнімдерін Қазақстанға әкелуге 2012 жылдан бері тыйым салынғанын растады.
Себебі Дүниежүзілік жануарлар денсаулығы ұйымының мәліметі бойынша Қытайда қолайсыз эпизоотиялық жағдай, соның ішінде құс тұмауының таралу қаупі бар екенін растады.
Бірақ комитет мәлімдегендей, ресми шекаралық бақылау бекеттерінде 2025 жылы заңсыз тасымал фактілері тіркелмеген, яғни кейбір заңсыз өнімдер басқа транзиттік бағыттар (оның ішінде Қырғызстан, Өзбекстан, Ресей) арқылы елге кірген болуы мүмкін екеніне меңзейді.
Санитариялық-эпидемиологиялық бақылау комитеті өз жауабында ет өнімдерін тек дүкендерге түскен соң тексеретінін хабарлады. Яғни өнімді алдымен тұтынушы сатып алады, сосын мамандар оның қауіпсіздігін анықтайды.
Бұған қоса, бұрынғы фактілерге сүйенсек, Қытайдан заңсыз әкелінген өнімдер шекарада бірнеше рет ұсталған. Мысалы, 2024 жылы 37 тонна тыйым салынған құс еті жойылған, ал 2023 жылы жалпы елге шамамен 9 мың тонна заңсыз өнім жеткізілген. Солардың кейбірі Шымкентке түскен, әсіресе Жамбыл облысындағы «Қарасу» және «Сыпатай Батыр» өткізу пункттері арқылы келген.
Қытайдан әкелінген тауық еті бірдей: қаптамасы түссіз, терең мұздатылған, тек «Халал» белгісі бар, ал қазақша немесе орысша ақпарат, сақтау шарттары, жарамдылық мерзімі және өндіруші туралы мәлімет жоқ. Кейбір сатушылар өнімдердің Қытайдан келгенін жасырмайды екен. Ал тұтынушылар сатып алатын тауық етінің сапасына көңілі толмайды. Айтуларынша, піскен кезде ет іріп, суы ботқаға айналады.
Осы ретте тағы бір маңызды жайтқа тоқталып өтейік. Қазақстанда ет өнімін сатудың негізгі талаптары бар. Ол тіпті тыйым салынған қытай тауық етіне қатысты болмаса да, кез келген ет өнімін сату үшін арнайы талаптарды орындау керек. Ол бірнеше негізгі құжатпен реттеледі. Соның ішіндегі ең маңыздысы ТР ТС 022/2011 (Еуразиялық экономикалық одақтың техникалық регламенті «Тағам өнімдерін таңбалау туралы»).
Осы регламентке сәйкес, кез келген ет өнімі сатылымға шықпас бұрын тұтынушыға толық әрі нақты ақпарат беруге міндетті. Бұл туралы мемлекеттік органның ресми сайтында да жазылған.
Қаптамада міндетті түрде болуы тиіс:
- өнімнің атауы (мысалы, «тауық еті», «сан еті»)
- шыққан елі
- өндірушінің атауы мен мекенжайы
- өндірілген күні мен жарамдылық мерзімі
- сақтау шарттары
- партия немесе сәйкестендіру нөмірі
- тағамдық қауіпсіздік белгісі (EAC)
Егер осы мәліметтердің бірі болмаса, өнім заң талаптарына сай емес деп есептеледі.
Шағымнан нақты әрекетке
Аталмыш мәселе туралы Caravan.kz медиа порталының тілшісі әлеуметтік желіде жариялаған видеосы кеңінен тарап, халықтың қолдауына ие болды. Қытайдан әкелінген тауық етінің сатылуына тыйым салынғанын білген соң, халықтан елдің түпкір-түпкірінен ондаған шағым түсуде. Өнім тек маркетплейсте ғана емес, әлеуметтік желідерде, базарлар мен дүкендерде сатылып жатқаны анықталды. Одан бөлек Whatsapp месенджерлері арқылы үлкен топтық чаттарда да сатылып жатқаны анықталды. Соның бірі аспаздар отыратын чат. Ол жерде сатушы қытайдан келген тауық филесін ашық сатып жатыр.
Одан бөлек біз тұтынушы ретінде Ақтөбе облысындағы сатушыға жаздық. Ол бізге прайс-лист жіберіп, тауық етінің Пекинде өндірілгенін айтты. Сондай-ақ қоймалары қала шетінде орналасқан, жеткізу қызметі де қолжетімді. Ал тауар Алматыдан жеткізіледі екен. Олар көбінесе тамақтану орындарына өткізеді.
Одан бөлек тек Ақтөбеде бірнеше дүкендерде аталмыш қаптамадағы тауық еті сатылуда. Бұл ақпаратты бізге оқырмандарымыз жіберді. Әлеуметтік желіде танымал дүкеннің пікірлерін оқыдық. Ол жерде тұтынушылардың жауабына «Қытай еті» деп анық жауап жазған. Олар ет өнімдеріне тапсырыстарды онлайн қабылдап, тек қораптап сатады. Қоймалары қала ішінде орналасқан. Бұл дерек бойынша да тексеріс жүргізуге өтініш жолдадық.
Өкінішке орай, жағдай тек бір облыспен шектелген жоқ. Бізге келген шағымдардың арасында Алматы облысынан бөлек, Ақтөбе және Атырау облысы, Қарағанды қаласы бар. Қазір осы облыстар бойынша тексеріс жүріп жатыр. Бұл шаралар заңсыз өнімдердің айналымнан шығарылуына және сатушылардың заң бойынша жауапкершілікке тартылуына бағытталған.
Қауіпсіздік пен жауапкершілік
Тыйым салынған тауық еті тек денсаулыққа қауіп төндіріп қана қоймай, экономикалық зиян да келтіруі мүмкін. Бағасы заңды өндірушілерден төмен болғандықтан жергілікті шағын және орта бизнеске қысым жасалады, ал пайда тек контрабандистерге тиеді. Сонымен қатар мұндай ет мейрамханалар мен кафелерде тағамдарға пайдаланылуы мүмкін, бұл халық денсаулығына да қауіп төндіреді.
Сондықтан Caravan.kz медиа порталы барлық азаматтарды белсенді болуға шақырады. Егер сіз күдікті тауық етін көрсеңіз, оны суретке түсіріп, мекенжайымен бірге біздің электронды поштамызға жіберіңіз: astanawork01@gmail.com. Біз деректерді мемлекеттік органдарға жолдап, тексеріс барысын бақылауда ұстайтын боламыз. Тексерулердің басты мақсаты — өндірістік қауіпсіздікті сақтау және халықтың денсаулығын қорғау, себебі 2012 жылдан бері тыйым салынған өнімнің нарыққа қалай шыққаны түсініксіз және оның шығу тегін анықтау маңызды.