Қазақтардың ДНҚ-сы туралы көбірек білу үшін қазақстандық ғалымдар тобы еліміздің оңтүстігінде генетикалық зерттеу жүргізді, — деп хабарлайды Caravan.kz медиа порталы.
Зерттеу ауқымды болды – оған Жамбыл және Түркістан облыстарынан 468 ер адам қатысты. Ғалымдардың мақсаты аймақтағы Y-хромосоманың алуан түрлілігін зерттеу болды. Ол үшін зерттеушілер осы ер адамдардан алынған ДНҚ үлгілерін талдап, оларды Қазақстанның солтүстігі, шығысы және батысындағы қазақтардың генетикалық деректер базасымен салыстырды.
Нәтижесінде Y-хромосома бойынша база шамамен 1800 үлгіге дейін кеңейді. Бұл ғалымдарға қазақ халқының генетикалық әртүрлілігін бұрынғыдан да анық көруге мүмкіндік берді.
Генетикалық мозаика
Ғалымдар көптеген қызықты деректерге тап болды. Мысалы, генетикалық әртүрлілік өте жоғары екені анықталды. Зерттеуге қатысушылардың әрқайсысында дерлік ерекше генетикалық маркерлер жиынтығы болған. Екі адамның генетикалық профилі толық сәйкес келу ықтималдығы өте төмен болып шықты.
Бұл жағдай ру тармақтарының көп екенін және өңірдің бай тарихи оқиғаларымен байланысты екенін көрсетеді. Сонымен қатар бұл қазақтың жеті ата дәстүрімен де сәйкес келеді. Бұл дәстүр бойынша жеті атаға дейін ортақ ата-бабасы бар адамдарға үйленуге тыйым салынған.
Сонымен бірге, Қазақстанның оңтүстігінде бірнеше негізгі гаплогруппалар басым екені анықталды. Ең көп таралғаны – C2a1a3 гаплогруппасы, ол зерттелген ер адамдардың шамамен үштен бірінде кездескен. Басқа гаплогруппалар әлдеқайда сирек анықталған.
Қазақстан ішінде және шетелдермен ұқсастықтар
Тағы бір қызықты қорытынды – Қазақстанның өз ішіндегі генетикалық айырмашылықтар. Ғалымдар төрт ірі генетикалық кластерді анықтады, олар шамамен елдің оңтүстік, солтүстік, шығыс және батыс аймақтарына сәйкес келеді.
Бұл әр аймақ тұрғындары бір-бірінен қатты ерекшеленеді дегенді білдірмейді. Бұл көбіне әртүрлі рулардың қоныстану және көшу ерекшеліктеріне байланысты қалыптасқан генетикалық ерекшеліктер ғана.
Рулар деңгейінде қарағанда, оңтүстік қазақтары өзара генетикалық жағынан жақын болып, жеке кластер ретінде ерекшелене алады.
Ең қызығы – зерттеушілер бұл деректерді Азияның басқа халықтарымен салыстырғанда, оңтүстік қазақтардың генетикалық тұрғыдан Ауғанстандағы хазарейлерге және Қытайдағы кейбір моңғол топтарына жақын екенін анықтаған.
Бұл генетикалық байланыс тарихпен оңай түсіндіріледі. Қазақтардың тарихы көшпелі империялар дәуірімен тығыз байланысты. Мысалы, төре әулеті Шыңғыс ханның ұрпақтары болып саналады, яғни олардың құрамында моңғол гендері бар. Төрелердің басқа рулармен некеге тұруын ескерсек, көптеген қазақтардың моңғолдармен генетикалық ұқсастығы заңды құбылыс.
Дәл осылай хазарейлер туралы да айтуға болады. Ғалымдардың болжамынша, олар 1221–1223 жылдардағы моңғол шапқыншылығы кезінде Ауғанстанда қалып қойған моңғол жауынгерлерінің ұрпақтары болуы мүмкін.
Генетика және ру құрылымы
Зерттеудің тағы бір маңызды тұсы – генетика мен қазақ қоғамындағы ру құрылымының байланысы. Нәтижелер көптеген ру тармақтарының шынымен генетикалық жақындығын сақтап қалғанын көрсетті.
Бұл тарихшылардың қазақ рулары тек саяси немесе әлеуметтік бірлестіктер ғана емес, ортақ ата-бабадан тараған үлкен отбасылар ретінде қалыптасты деген пікірін растайды.
Соған қарамастан, қазақ даласының генетикалық көрінісі өте күрделі. Бір рудың ішінде де бірнеше түрлі генетикалық тармақтар кездеседі. Бұл қазақ руларының тарихы сырт көзге қарағанда әлдеқайда күрделі екенін көрсетеді.
Қорытындылай келе, генетикалық тұрғыдан қазақтар ортақ тарихи тамыры бар біртұтас халық болып табылады. Бірақ осы бірліктің ішінде көптеген әртүрлі шығу тегі сақталған, олар кейбір рулардың нақты ата-бабаларын көрсетуі мүмкін.
Сонымен қатар, зерттеулер әлі толық аяқталған жоқ. Қазақтардың геномы әлі де жеткілікті деңгейде зерттелмеген. Мұндай білімнің жетіспеуі кейбір кең таралған ауруларды тиімді емдеуге де кедергі келтіруі мүмкін.