Ұлттық бірыңғай тестілеу форматы тағы да өзгермек, деп хабарлайды Сaravan.kz медиа порталы.
ҰБТ-ны қайта тапсыруға тыйым салу
Ең көп талқыланған ұсыныстардың бірі ҰБТ-ны бір рет тапсыру ережесін енгізу. Мамандардың айтуынша, ҰБТ-ны бірнеше рет тапсыру жүйесі талапкерлерді сапалы іріктеу мәселесін толық шешпей жатыр. Бұл туралы Премьер-министрдің орынбасары, мәдениет және ақпарат министрі Аида Балаева мәлімдеді.
«Көпжылдық тәжірибе ҰБТ жүйесі жоғары оқу орындарына түсу кезінде ашықтықты, қолжетімділікті және бірыңғай талаптарды қамтамасыз ететін тиімді құрал екенін көрсетті. Алайда әр заманның өз талабы бар. Уақыт өте келе білім берудегі трендтер, еңбек нарығы, құзыреттер мен ережелер өзгеріп жатыр. Біз білім саласында кеткен кемшіліктерді анықтап, оларды түзетуіміз қажет», — деді ол өзінің сөзінде.
Яғни, ҰБТ тұтастай жаңарады, оны бір рет қана тапсыруға болады. Министрдің айтуынша, бұл грант конкурсына қатысу үшін объективті әрі соңғы нәтиже болуы тиіс.
Сонымен қатар білім деңгейін өзін-өзі бағалау және дайындық әдістерін уақытылы түзету үшін сынақ тестілеу жүйесі сақталады. Яғни, оқушылар өз білім деңгейін алдын ала тексеріп, дайындық барысын бағалай алады. Алайда бұл бастама қоғамда бірден қарсылық туғызды. Көпшілік қайта тапсыру мүмкіндігі оқушылардың күйзелісін азайтып, нақты нәтижені әділірек көрсетуге мүмкіндік береді деп санайды.
Бұрын бітіріп кеткен түлектердің айтуынша, бір реттік тестілеу тәжірибесі бұған дейін де қолданылған, алайда өзін толық ақтамаған. Яғни, уақыттың шектеулі болуы, жоғары стресс деңгейі және кездейсоқ факторлардың әсері нәтижеге кері ықпал еткен.
Сарапшылар да бұл мәселеге алаңдаушылық білдіреді. Мәжіліс депутаты Ирина Смирнова бірнеше мәрте тапсыру мүмкіндігі оқушылардың психологиялық қысымын төмендеткенін атап өтті. Оның пікірінше, қайтадан бір реттік форматқа көшу білім беру жүйесі үшін тиімді шешім болмауы мүмкін.
Гибридті формат енгізілуі мүмкін
Мминистрдің сөзінше, қазіргі кезде жоғары оқу орындары білімді, дарынды жастарды өз бетінше іріктей алмайды. Себебі мүмкіндіктері шектеулі. Бұл, ең алдымен, адами капиталды дамытудың негізгі қозғаушы күші саналатын педагогикалық жоғары оқу орындарына қатысты.
Демек, ҰБТ форматын өзгерту мұнымен шектелмейді. Педагогикалық жоғары оқу орындарына талапкерлерді іріктеу кезінде тестілеу жүйесі мен арнайы емтихандарды қатар қолданатын гибридті бағалау формасы енгізілмек. Бұл ретте негізгі назар тек пәндік білімге ғана емес, ойлау қабілетіне, талдау дағдыларына, оқуға дайындық деңгейіне және басқа да маңызды көрсеткіштерге аударылуы тиіс. Атап айтқанда, этика, адамдармен жұмыс істеу қабілеті және қоғамға қызмет ету сияқты қасиеттер.
Сарапшылардың пікірінше, мұндай бағалау субъективті болуы мүмкін. Сондықтан оны міндетті түрде пилоттық режимде сынақтан өткізіп, одан қандай нәтиже шығатынын көру керек.
Мұндай қадамның астарында үлкен мәселе жатыр. Бүгінде педагогикалық мамандықты тәмамдаған түлектердің айтарлықтай бөлігі өз мамандығы бойынша жұмыс істемейді. Жаңа тәсіл осы мәселені азайтуға бағытталған.
«Өйткені «педагог» жай ғана мамандық емес. Бұл – балалармен жұмыс істейтін, үлкен жауапкершілік жүгін арқалаған тұлға. Сондықтан бұл мамандық үшін біліммен қатар, сыныппен жұмыс істеу, оқушылардың ерекше қабілеттерін анықтай білу аса маңызды», — деді Аида Балаева.
Шартты қабылдау жүйесі жойылуы мүмкін
Тағы бір маңызды өзгеріс — дайындық бағдарламалары арқылы жоғары оқу орындарына шартты түрде қабылдау тәжірибесінен бас тарту. Себебі мұндай талапкерлердің жартысынан көбі оқу жылы кезінде де қажетті шекті балды жинай алмайды. Осыған байланысты бұл механизм тиімсіз деп бағаланып отыр.
«Соңғы көрсеткіштер бойынша шартты түрде қабылданған студенттердің шамамен 50-60 пайызы оқу жылы ішінде ең төменгі шекті баллды жинай алмайды. Сондықтан талапкерлердің болашақ мамандығын саналы түрде таңдауы аса маңызды», — деді министр.
ҰБТ-ның орнына жаңа тест әзірленуде
Жоғарыда айтылған өзгерістер білім жүйесін түбегейлі өзгертуге жатпайды. Алайда келесі жылдан бастап ҰБТ-ның орнына жаңа форматтағы емтихан енгізілуі мүмкін. Демек, қазіргі үйреншікті тест тапсыру жойылуы мүмкін. Оны Admissions Insight Test деп атайды. Бұл туралы жоғары білім және ғылым министрі Саясат Нұрбек мәлімдеген. Аталған емтихандарда талапкерлердің білімі ғана емес, сыни ойлау қабілеті мен коммуникациялық дағдылары негізгі критерий болады.
«Жоба іске қосылды. Тесттің жаңа форматы әзірленуде, кіреберісте біз нақты сүзгіден өткіземіз, нақты бағалаймыз және талапкердің өзіне егжей-тегжейлі түсінік береміз. Бұл жай ғана бірыңғай жалпы балл болмайды, мысалы 133, ол әртүрлі модульдерге бөлінеді. Олар Admissions Insight Test (AIT) деп аталады, қазір біздің әріптестерімізбен бірге ең жақсы тестологтар әзірлеуде. Оны 2027 жылы іске қосуды жоспарлап отырмыз. Тағы да айтамын, бұл кезең – кезеңімен болады, күрт бұрылыстар болмайды, біздің талапкерлер үшін таң қалдыратын жаңалықтар болмайды», — деп сендірді Саясат Нұрбек.
Мұндай сертификат болашақта тек Қазақстанда ғана емес, шетелдік университеттерге түсуге де мүмкіндік беруі мүмкін.
Жоба халықаралық сарапшылармен бірлесіп әзірленіп жатыр. Оның құны 3 миллион долларды құрайды. Пилоттық іске қосу биылға жоспарланған, ал толық енгізу 2027 жылға қарай жүзеге аспақ. Осы кезеңде жаңа тест ҰБТ-мен қатар қолданылатын болады.
Неліктен өзгерістер дәл қазір қажет
Сарапшылардың пікірінше, реформалар білім беру саласындағы бәсекенің күшеюімен байланысты. Қазақстанға шетелдік университеттердің келуі жаңа талаптарды қалыптастырып отыр. Олардың жүйесінде тек білім ғана емес, аналитикалық ойлау мен логикалық қабілеттер де маңызды рөл атқарады.
Сондықтан ұлттық тестілеу жүйесі де халықаралық стандарттарға бейімделуге мәжбүр.