Қазақстанда мұндай жағдайлар жиілеп барады. Қарыздарды өндіріп алу процесінің цифрландырылуы шоттарды бұғаттауды жеделдетіп, азаматтар кейде есепшотының бұғатталғанын тек кейін біліп жатады.
Бұл туралы Caravan.kz медиа порталы хабарлайды.
Қаржы маманы, экономика ғылымдарының кандидаты Айгерім Ілиясованың айтуынша, Қазақстанда мемлекеттік органдар қарыздарды өндіріп алу және банктермен өзара іс-қимыл жасау үшін цифрлық құралдарды белсенді қолдана бастады. Соның салдарынан азаматтар айыппұлдар, салықтар, алименттер және басқа да берешектер үшін шоттарының күтпеген жерден бұғатталуына жиі тап болып отыр.
«Шоттарды сот орындаушысы, салық органдары, сот шешімі немесе Қаржылық мониторинг агенттігі бұғаттауы мүмкін», – деді Qazaq Expert Club сарапшысы.
Сарапшының айтуынша, салық органдары салық берешегі болған жағдайда немесе міндетті есептілікті тапсырмағаны үшін де шот бойынша операцияларға шектеу қоя алады. Ал сот талап-арызды қамтамасыз ету шарасы ретінде ақша қаражатына тыйым салуға құқылы. Бұдан бөлек, күмәнді қаржылық операциялар да тәуекел тудырады. Егер банк немесе реттеуші орган белгілі бір транзакцияларға күмән келтірсе, шотқа шектеу қойылуы мүмкін.
«Ең алдымен банктен шотқа тыйым салған нақты органды анықтап алу қажет», – деді Ілиясова.
Сарапшы мұндай жағдайда дүрбелеңге салынбауға кеңес береді. Әдетте шот бұғатталмас бұрын азаматқа сот орындаушысынан, салық органынан немесе басқа уәкілетті құрылымнан хабарлама жіберіледі. Егер қарыз расталып, азамат онымен келіссе, берешекті өтеп, тиісті құжаттарды ұсынғаннан кейін шектеулер алынады.
«Егер азамат шоттың бұғатталуын негізсіз деп есептесе, e-Otinish сервисі арқылы немесе тікелей уәкілетті органға шағым түсіре алады», – деді маман.
Айгерім Ілиясованың айтуынша, бұғаттаулардың тағы бір бөлігі күмәнді операцияларға байланысты болады. Мұндай жағдайда банк қаражаттың қайдан келгенін және төлем мақсатын растайтын құжаттарды сұратады. Тексеру аяқталғаннан кейін шектеулер алынып тасталуы мүмкін. Ол сондай-ақ шотқа тыйым салу көп жағдайда уақытша шара екенін және шот иесінің белсенді әрекет етуін талап ететінін еске салды.
Қорытынды
Бүгінде шоттың бұғатталуы сирек кездесетін төтенше жағдай емес, жаңа цифрлық шындықтың бір бөлігіне айналды. Мемлекеттік органдардың шектеу қою жылдамдығы бірнеше есе артты. Алайда цифрландырудың ыңғайлылығымен қатар, азаматтардың бір күннің ішінде өз ақшасына қол жеткізе алмай қалу қаупі де өсті.
Мәселенің ең осал тұсы – бұғаттаудың өзі емес, адамдардың бұл туралы дер кезінде хабарсыз қалуы. Көпшілік қиындық бар екенін дүкен кассасында немесе ақша аудармақ болған кезде ғана біледі. Бұл қаржылық сауаттылықтың жай ғана қосымша дағды емес, күнделікті өмірге қажетті негізгі талапқа айналғанын көрсетеді.
Цифрлық дәуірде ақшаны банкте сақтау ғана жеткіліксіз. Жүйенің қалай жұмыс істейтінін түсіну, хабарламаларды үнемі бақылау және әлеуметтік төлемдерді алдын ала қорғау маңызды. Кей жағдайда арнайы шотты уақытында ашу тек ақшаны ғана емес, жүйкені де сақтап қалуы мүмкін.