Негізгі міндеттер жалпыұлттық іс-шаралар жоспарларында бекітілген, деп хабарлайды Caravan.kz медиа порталы Үкіметтің баспасөз қызметіне сілтеме жасап.
2024-2025 жылдарға арналған жалпыұлттық жоспарларда 180 іс-шара көзделген. Олардың кейбіреулері толығымен аяқталды, қалғандары қарқынды жүзеге асуда және қатаң белгіленген мерзімде орындалады.
Бұл жұмыстардың іс жүзіндегі әсері әр түрлі салаларда байқалып отыр. Мәселен, 2025 жылы 6,6 мың км инженерлік желі жөнделді, сегіз коммуналдық кәсіпорын «қызыл аймақтан» шығарылды. Сонымен бірге цифрлық экономика, жасанды интеллект және инвестициялық саясат үшін жаңа нормативтік база қалыптастырылды.
Әкімшілік жүктемені азайтып, тиімділікті арттыру
Ақша-несие және фискалдық саясат арасындағы теңгерімсіздіктерді жою үшін 2025-2027 жылдарға арналған мемлекеттік қаржының тұрақтылығын қамтамасыз ету және макроэкономикалық саясаттың теңгерімділігін арттыру жөніндегі іс-шаралар жоспарына өзгерістер енгізілді. Құжат макроэкономикалық тұрақтандыру және халықтың әл-ауқатын арттыру жөніндегі 2026-2028 жылдарға арналған бірлескен іс-қимыл бағдарламасымен үндестірілді.
Қойылған міндеттердің едәуір бөлігі фискалдық жаңғыртудың бірыңғай векторын қалыптастырған жаңа Салық және Бюджет кодекстері шеңберінде дамыды.
2026 жылдың 1 қаңтарынан бастап жаңа Салық кодексі қолданысқа енді. Онда салық есептілігін 30%-ға қысқарту, салықтар санын 20%-ға азайту қарастырылған. Жеңілдіктер жүйесі қайта қаралып, сараланған мөлшерлемелер енгізілді. Яғни, бизнес үшін әкімшілендіру оңайлады, сонымен бірге салық жүйесі инвестицияларды ынталандыруға және «байлыққа салынатын салықты» арттыруға бағытталған.
Салықты әкімшілендіру, сондай-ақ цифрлық модельге ауысуда. Smart Data Finance жүйесі мемлекеттік ақпараттық жүйелердің деректері негізінде салық міндеттемелерін автоматты түрде есептейді және салық төлеушінің цифрлық деректерін қалыптастырады. Бұл жүйе өнеркәсіптік деңгейде пайдалануға берілді, оның ақпараттық базасы мемлекеттік органдармен және өзге де ұйымдармен интеграцияланған.
Өз кезегінде, жаңа Бюджет кодексінде жоспарлау сапасы мен мемлекеттік шығындардың тиімділігіне баса назар аударылған. Салалардың бюджеттің кіріс бөлігіне қалай әсер ететініне талдау жүргізіле бастады, бұл мемлекеттік инвестициялық жобаларға басымдық беруге және қаржыны экономикалық тиімділігі жоғары бастамаларға бағыттауға мүмкіндік береді.
Бұдан басқа, парафискалдық төлемдердің жеке мониторингі және өңірлердегі кассалық алшақтық тәуекелдерін төмендетуге мүмкіндік беретін бюджеттік өтімділікті басқарудың жаңа тетіктері енгізілді.
Банктер мен квазимемлекеттік секторға арналған жаңа ережелер
Реформалардың жеке бір блогы қаржы нарығын дамыту және мемлекеттік активтерді басқарудың тиімділігін арттырумен байланысты.
Экономикалық белсенділікті ынталандыру және қаржы технологияларын дамыту жөніндегі міндеттерді ескере отырып, банк қызметін реттеу мақсатында «Қазақстан Республикасындағы банктер және банк қызметі туралы» Заңға қол қойылды, сондай-ақ қаржы нарығы, байланыс және банкроттық мәселелері бойынша заңнамаға ілеспе өзгерістер енгізілді.
Сонымен қатар, жаңа Бюджет кодексі квазимемлекеттік сектордың қаржысын бақылауды күшейтті. Холдингтер үшін сыртқы қарыз алу лимиттері және дивидендтік төлемдер қағидалары белгіленген, ал олардың даму жоспарларын Парламент республикалық бюджетпен бір мезгілде қарайды.
«Самұрық-Қазына» және «Бәйтерек» холдингтеріне Ұлттық даму жоспары мен Инвестициялық саясат тұжырымдамасына сәйкес елімізді инвестициялармен қамтамасыз ету міндеті қойылды.
«Бәйтерек» даму институтынан толыққанды инвестициялық холдингке айналды. Оның өкілеттіктері ірі инфрақұрылымдық, индустриялық және экспорттық жобаларды қаржыландыру және сүйемелдеу бағыттарында кеңейтілуде.
Энергетика мен коммуналдық инфрақұрылымды жаңартуға – 13 трлн теңге
Мемлекет басшысының тапсырмаларын жүзеге асырудың іс жүзіндегі анағұрлым ауқымды нәтижелерінің бірі энергетикалық және коммуналдық секторларды жаңғыртудың жаңа моделін қалыптастыру болды.
Үкімет 2024 жылдың желтоқсанында қабылдаған «Энергетикалық және коммуналдық секторларды жаңғырту» ұлттық жобасы кең ауқымдағы жөндеу науқаны мен инфрақұрылымды жаңарту үшін бастау берді.
Жоба 200-ден астам инфрақұрылымдық кәсіпорынды қамтиды. 2025-2029 жылдарға 13 трлн теңге инвестиция қарастырылған, оның 6,8 трлн теңгесі коммуналдық секторға, 6,2 трлн теңгесі энергетикаға бағытталады.
Негізгі міндет – желілердің тозуын 40%-ға дейін төмендету және апаттар санын 20%-ға қысқарту.
2025 жылы жаңғыртуға 547 млрд теңге бағытталды. 6,6 мың шақырым инженерлік желі жөнделді, сегіз коммуналдық кәсіпорын «қызыл аймақтан» шығарылды.
2026 жылы қаржыландыру екі есеге, яғни 1,1 трлн теңгеге дейін ұлғайтылды. Соның аясында 12 мың шақырым желіні жаңартып, тағы сегіз кәсіпорынды тозу аймағынан шығару жоспарлануда.
Сонымен бір мезгілде, Smart Turmys коммуналдық инфрақұрылымды бақылаудың бірыңғай цифрлық платформасы іске қосылады.
Осылайша, коммуналдық инфрақұрылымды жаңарту жөніндегі тапсырма жекелеген жөндеу іс-шараларының кешенінен біртіндеп көпжылдық жүйелі жаңғырту бағдарламасына ауысуда.
Цифрлық инфрақұрылым экономиканың негізгі бөлігіне айналуда
Мемлекет басшысының тапсырмаларын орындау телекоммуникациялық инфрақұрылымды, деректерді өңдеу орталықтарын және киберқауіпсіздік жүйесін дамытуды да қамтиды.
2026 жылғы маусымда телекоммуникациялар мен деректерді өңдеу орталықтарына қатысты заңнама жаңартылды. Жаңа нормалар байланыс инфрақұрылымын кеңейтуге, деректерді өңдеу орталықтарының (ДӨО) дамуын ынталандыруға және жаңа телекоммуникациялық технологияларды енгізуге құқықтық жағдай жасауға мүмкіндік береді.
Сонымен қатар цифрлық инфрақұрылымның қорғалу деңгейі күшейтілуде. 2025 жылғы 17 қарашада Мемлекет басшысы жасанды интеллект және цифрландыру мәселелері бойынша заңнамаға өзгерістер енгізу туралы заңға қол қойды.
Дербес деректер туралы заңнама нормалары жаңартылып, оларды өңдеуге берілетін келісімнің қолданылу мерзімі мен оны қайтарып алу тәртібі реттелді.
Сонымен қатар «Ақпараттандыру туралы» заң «Киберқауіпсіздік туралы» заң болып қайта өзгертілді. Онда цифрлық инфрақұрылымды қорғауға қойылатын бірыңғай талаптар бекітілді, қорғау аудиті институты енгізілді, базалық тұжырымдамалық аппарат қалыптастырылды, мемлекеттік органдардың өкілеттіктері аражігін ажыратты және артықшылықты құқықтары бар пайдаланушылардың іс-әрекеттерін міндетті журналдау белгіленді.
Адами капитал: мамандықтар, білім беру және денсаулыққа басымдық
Жолдауды жүзеге асырудың маңызды бөлігі адами капиталды дамытуға байланысты.
Білім беру саласында 2023–2029 жылдарға арналған мектепке дейінгі, орта, техникалық және кәсіптік білім беруді дамыту тұжырымдамасы жаңартылды. Жан басына шаққандағы қаржыландырудың сараланған моделін енгізу, жұмысшы мамандықтардың және жастардың кәсіби дағдыларының беделін арттыру, WorldSkills стандарттарын енгізу, техникалық және кәсіптік білім беру бағдарламаларын жоғары біліммен сабақтастыру және білім беру-өндірістік кластерлерді дамыту көзделген.
Мемлекет басшысының 2025 жылды Жұмысшы мамандықтар жылы деп жариялау жөніндегі бастамасын жүзеге асыру жеке бағыт ретінде қолға алынды. Бекітілген жоспар аясында жұмыс берушілерді кадрлар даярлау үдерісіне тарту, жұмысшы мамандықтардың беделін арттыру және мамандардың әлеуметтік кепілдіктерін күшейту бағытында жүйелі жұмыс жүргізілуде.
Ғылыми кадрларды қолдау тетіктерін жетілдіру жұмыстары жалғасуда. Ғылыми тағылымдамадан өтуге үміткерлерді іріктеу және тағылымдамадан өту қағидаларына конкурстық іріктеуді жетілдіруді, зерттеулердің басым бағыттарының тізбесін қалыптастыруды және тағылымдамадан өтуге болатын жетекші шетелдік ұйымдардың тізбесін кеңейтуді көздейтін өзгерістер енгізілді.
Денсаулық сақтау әлеуметтік жаңғыртудың маңызды бағыты болып қала береді.
2025 жылғы 14 шілдеде міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру мәселелері бойынша заңға қол қойылды. Бұл заң 2027 жылға қарай қаржыландырудың негізінен сақтандыру моделіне көшуге негіз қалады. Бұл ретте әлеуметтік осал санаттарды жергілікті бюджеттер есебінен қолдау тетіктері көзделіп, төлемдерде үзіліс болған жағдайда алты ай бойы сақтандырылған мәртебесін сақтау, жарналар базасын кеңейту және мемлекеттік бақылауды күшейту қарастырылған.
Әлеуметтік саясаттың тағы бір практикалық құралы – eGov Mobile мобильді қосымшасында іске қосылған «Әлеуметтік әмиян». Оның негізгі мақсаты – мемлекеттік көмектің атаулылығы мен ашықтығын арттыру, қолдау шараларын ұсыну үдерісін автоматтандыру және бюрократиялық кедергілерді азайту.
Қауіпсіздік – әрекет етуден алдын алуға дейін.
Мемлекет басшысының тапсырмаларының жеке бір бөлігі құқықтық тәртіп пен қоғамдық қауіпсіздікті нығайтуға бағытталған.
2025 жылғы 30 желтоқсанда қол қойылған «Құқық бұзушылықтардың профилактикасы туралы» заң алдын алу жұмыстарының жаңа моделіне негіз қалады. Жүйе тәуекелдерді ерте анықтауға және құқық бұзушылықтардың алдын алуға уақтылы шара қабылдауға қайта бағдарланды.
Жалпы, жеке және арнайы профилактикалық шаралар кешені қарастырылған. Сонымен қатар қоғамдық көмекшілердің құқықтары мен міндеттері кеңейтіліп, мемлекеттік органдардың өкілеттіктері аражіктелді және ведомствоаралық үйлестіру тетіктері құрылды.
Мұндай тәсіл мемлекеттік саясаттың негізгі қағидаттарының бірін көрсетеді – туындаған мәселелерге ғана әрекет етпей, олардың алдын алу тетіктерін де қалыптастыру.
Цифрлық трансформация экономикасына көшу
Егер 2024 жылғы Жолдауды жүзеге асыру негізінен экономикалық және әлеуметтік тұрақтылықты нығайтуға бағытталса, 2025 жылғы Жолдау келесі кезеңге – мемлекетті және экономиканы цифрлық трансформациялауға, сондай-ақ жасанды интеллект дәуіріндегі Қазақстанның дамуына бағыт-бағдар береді.
ЖНҚ-2025 аясында цифрландыруды, инвестицияларды, нақты секторды, әлеуметтік саланы және мемлекеттік басқаруды қамтитын жаңартылған нормативтік-құқықтық және институционалдық база қалыптастырылды.
Цифрлық кодекс және экономикадағы жаңа ережелер
Қазақстан платформалық экономика, үлкен деректер және ЖИ үшін бірыңғай қағидалар қалыптастырды. Бұл модельдің құқықтық негізі қаңтар айында қабылданған Цифрлық кодексте бекітілді.
Құжат цифрлық ортаның бірыңғай құқықтық негізін қалыптастырып, мемлекеттік басқару мен экономиканы цифрлық трансформациялау, платформалық экономика, үлкен деректерді пайдалану және жасанды интеллектінің технологияларын қолдану мәселелерін реттейді. Сонымен қатар азаматтардың цифрлық құқықтары мен жасанды интеллектіні қауіпсіз дамыту қағидаттарын бекітеді.
Іс жүзінде бұл жерде жекелеген процестерді цифрландырудан цифрлық экономикаға арналған бірыңғай нормативтік орта қалыптастыруға көшу туралы сөз болып отыр.
Инвестициялар: капитал тартудан жобалардың сапасына дейін
Инвестициялық саясаттың жаңа кезеңі инвестиция көлемін арттырумен ғана шектелмей, олардың құрылымын қосылған құны жоғары өндірістердің пайдасына өзгертуді көздейді.
Бұл міндет Қазақстан Республикасының 2030 жылға дейінгі инвестициялық саясатының тұжырымдамасында бекітілген.
Сыртқы инвестициялық бағытты күшейту үшін «Kazakh Invest» ҰК» АҚ-ның шетелдегі желісі кеңейтіліп, «Бәйтерек» холдингі жанынан Инвестициялық кеңес құрылды, сондай-ақ «бір терезе» қағидаты бойынша Kazakhstan Investment House бірыңғай орталығы іске қосылды.
Осылайша, инвестициялық саясат капиталды жай ғана тартудан инвесторды алғашқы өтініштен бастап жобаны жүзеге асыруға дейін толық сүйемелдейтін жүйе қалыптастыруға біртіндеп ауысуда.
Экономикадағы мемлекеттің үлесі: тиімділік пен ашықтықты арттыру
Реформалардың тағы бір маңызды бағыты – мемлекеттік активтерді басқару тиімділігін арттыру.
Реформаның келесі кезеңі «Мемлекеттік мүлік туралы» жаңа заң болуы тиіс. Оның жобасы мемлекеттің экономикаға қатысу негіздерін нақты айқындауды, мемлекеттік компаниялар үшін KPI белгілеуді және ұйымдарды иелену мақсаттарына қарай жіктеуді көздейді.
Сонымен қатар жер қойнауын пайдалану саласы да реформалануда. 2025 жылғы 30 желтоқсанда қабылданған заң «Жер қойнауы және жер қойнауын пайдалану туралы» кодекске өзгерістер енгізді. Бұл өзгерістер геологиялық барлау мен ресурстарды игеру процестерінің ашықтығын арттыруға және оларды цифрлық трансформациялауға бағытталған.
Аграрлық ғылымнан – АӨК өнімділігін арттыруға
Цифрлық трансформация агроөнеркәсіптік кешенді де қамтиды.
Аграрлық ғылым жүйесін жаңғыртуға, оның тиімділігін арттыруға, цифрлық технологияларды енгізуге, сондай-ақ ғылымның, білім мен өндірістің өзара іс-қимылын нығайтуға бағытталған аграрлық ғылымды дамытудың 2029 жылға дейінгі жол картасы бекітілді.
Іс-шараларды жүзеге асыру есебінен цифрлық технологиялар негізінде агроөнеркәсіптік кешеннің тұрақты дамуын, өнімділікті арттыруды және ғылыми әзірлемелерді практикаға енгізуді қамтамасыз ететін инновациялық-бағдарланған агроғылым жүйесі құрылады. Ол үшін мемлекет ғылыми зерттеулерді үздіксіз қаржыландыруды, ғылыми ұйымдардың материалдық-техникалық базасын жаңғыртуды, сондай-ақ ғылыми зерттеулер жүргізу және олардың нәтижелерін енгізу үшін қажетті жағдайлар жасауды қамтамасыз ететін болады.
Техникалық тапсырмаларды қалыптастыру кезінде ғылыми әзірлемелердің тиімділігін арттыру мақсатында бизнестің нақты қажеттіліктеріне басты назар аударылады. Осылайша, ғылыми қызметті практикалық міндеттерді шешуге және ғылыми зерттеулер нәтижелеріне сұранысты қамтамасыз етуге қайта бағдарлау жүзеге асырылады. Нәтижесінде АӨК-де ғылыми әзірлемелерді енгізу үлесі 40%-ға дейін жеткізілетін болады.
Заманауи құрылыс және қалаларды дамыту
Қалаларды дамытудың инфрақұрылымдық бағыты 2026 жылғы 9 қаңтарда Мемлекет басшысы қол қойған Құрылыс кодексі қабылданғаннан кейін жаңа нормативтік негізге ие болды.
Құжат қала құрылысы саласын реттеуді жүйелі жаңғыртудың бір бөлігіне айналып, қалалық инфрақұрылым мен құрылыс саласын дамытуға неғұрлым заманауи тәсілдерді қамтамасыз етуге тиіс.
Кодекстің мақсаты – адамдар мен нысандардың қауіпсіздігін сақтау, рәсімдерді оңайлату және цифрландыру, сапа мен жауапкершілікті арттыру, бірыңғай ойын ережелері, инфрақұрылым мен жайлы ортаны дамыту.
Жалпыұлттық жоспарларды жүзеге асыру жұмыстары жалғасуда. Үкімет Мемлекет басшысының Жолдауларында айқындалған негізгі бағыттар бойынша бірқатар шараларды жүзеге асырды. Бұл ретте тұрақты экономикалық өсімге, технологиялық жаңаруға, инфрақұрылымды дамытуға және азаматтардың өмір сүру сапасын арттыруға бағытталған шешімдерді іс жүзіне асыру басты назарда қалып отыр.