Іс-шараны ӘЭСИ директоры Ержан Салтыбаев жүргізді, деп хабарлайды Caravan.kz медиа порталы.
Негізгі спикерлер ретінде сөз сөйлегендер:
– Бурнашев Рустам – саясаттанушы, Қазақстан-Неміс университетінің профессоры
– Комрон Хидоятзода – Тәжікстан Республикасы Президентінің жанындағы Стратегиялық зерттеулер орталығы өңірлік қауіпсіздікті зерделеу мәселелері басқармасының бастығы;
– Мурад Узаков – Өзбекстан Республикасы Президенті жанындағы Стратегиялық және аймақтық зерттеулер Институтының Орталық Азия бөлімінің басшысы;
– Расул Рысмамбетов – Financial Freedom қоғамдық қорының директоры;
– Эдуард Полетаев – саясаттанушы, «Еуразия әлемі» қоғамдық қорының жетекшісі.
ӘЭСИ директоры Ержан Салтыбаев өзінің кіріспе сөзінде XXI ғасырда Орталық Азияны дамыту мақсатында достық, тату көршілік және ынтымақтастық туралы шартқа қол қою стратегиялық маңызды аймақтағы ел басшыларының жақсы қарым-қатынасын білдіретін тарихи құжатқа айналғанын ескерді.
Әлемдегі қазіргі геосаяси жағдай аясында интеграция мәселелері ерекше өзекті болуда.
«Қазіргі уақытта Орталық Азияның айналасында жаһандық трансформацияның тектоникалық процестері жүріп жатыр. Украинадағы әскери қақтығыс, Ресейге салынған үздіксіз санкциялар, АҚШ пен Қытай арасындағы шиеленістің өршуі, жақындап келе жатқан жаһандық құлдырау барлық аймақтық мемлекеттердің келісілген реакциясын талап етеді», — деді ӘЭСИ директоры.
Осыған байланысты, қазіргі уақытта, Салтыбаевтың айтуынша, аймақ елдері үшін экономикалық саясатты үйлестіру, сондай-ақ халықаралық және аймақішілік мәселелер бойынша ортақ ұстанымдарды қалыптастыру маңызды болып табылады.
Дөңгелек үстелдің бірінші сессиясын аша отырып, Қазақстан-Неміс университетінің профессоры Рустам Бурнашев Орталық Азия елдерінің көпвекторлы саясатын сақтау аймақтық ынтымақтастықтың табысты болуының негізгі факторы болып қалатынына аударды: "Көпвекторлы стратегия біздің елдеріміздің әлеуеті тұрғысынан, геосаяси жағдай тұрғысынан ең тиімді болып қала береді. Әлемдегі геосаяси жағдай бізді белгілі бір ұстанымға ие болу үшін қандай да бір таңдау жасауға итермелейді. Біз бұл "итермелеуге" тек аймақтық конфигурацияда қарсы тұра аламыз".
"Орталық Азиядағы ынтымақтастықтың ең тиімді әрекеттері дағдарысқа ден қою сәтінде, осы әрекетке мүдделі мемлекеттер біріге бастаған кезде қалыптасады", — деп түйіндеді сарапшы.
Өз сөзінде Тәжікстан Республикасы Президентінің жанындағы Стратегиялық зерттеулер орталығының өңірлік қауіпсіздікті зерделеу мәселелері жөніндегі басқармасының бастығы Комрон Хидоятзода Орталық Азияның экономикалық дамуы үшін жағдай жасаудың маңыздылығына назар аударды: "Әлемде Халықаралық қатынастардың, соның ішінде экономикалық қатынастардың бүкіл жүйесінің дағдарысы жалғасуда. Мұның бәрі Орталық Азия мемлекеттерін халқымыздың әл-ауқатының тұрақты өсуін қамтамасыз ету мақсатында бірігуге мәжбүр етеді".
Аймақтық интеграцияның аса маңызды шарты аймақтық қауіпсіздікті қамтамасыз ету болып табылады.
«Аймақтың әскери-саяси тұрақтылығын қамтамасыз ету барған сайын қиындай түсуде. Бірқатар сыртқы ойыншылардың Орталық Азияны тұрақсыздандырудың қуатты әлеуеті бар… Сыртқы фактордың қысымы Орталық Азия мемлекеттері үшін көпвекторлы саясат жүргізу мүмкіндігін шектейді», — деп атап өтті сарапшы.
Тұтастай алғанда, Тәжікстан спикері Орталық Азия елдеріне төніп тұрған сыртқы қауіп-қатерді ескере отырып, қалыптасқан ішкі өңірлік проблемаларды саяси тұрғыдан шешуге қол жеткізу маңызды деп түйіндеді. Бұл ретте шекаралық дауларды шешу бойынша диалог ерекше бақылауда болуы керек.
Талқылауды Өзбекстан Республикасы Президентінің жанындағы стратегиялық және аймақтық зерттеулер Институтының Орталық Азия бөлімінің басшысы Мурад Узаков жалғастырды, ол Орталық Азия мемлекеттері басшыларының консультативтік кездесулері форматында аймақтық ынтымақтастықты тереңдетудің маңыздылығын атап өтті.
«Орталық Азия мемлекеттері басшыларының консультативтік кездесулері ынтымақтастықты кеңейтудің маңызды платформасы болып табылады. Қысқа уақыт ішінде олар Орталық Азия елдерінің ортақ мәселелерін шешуге қабілетті, сындарлы пікірталастардың тиімді алаңына айналды», — деп түйіндеді сарапшы.
Мурад Узаковтың пікірінше, Орталық Азияда бірыңғай экономикалық кеңістік құру, сондай-ақ шекаралық ынтымақтастық аймақтарын дамыту өңірдегі экономикалық өзара іс-қимылдың перспективалы бағыттары болып табылады.
«Біз Орталық Азия елдері арасында еркін сауданың толыққанды режимінің жұмыс істеуін көздейтін бірыңғай экономикалық кеңістік қалыптастыруға ұмтылуымыз керек. Бұл тетік экономикалық және инвестициялық әлеуетті арттыру үшін қолайлы жағдайлар жасауды үйлестіруге мүмкіндік береді, оның ішінде шекаралас аймақтарда да атап өткім келеді. Өзбекстан шекарасында көршілермен қазірдің өзінде индустриялық даму, еркін сауда аймақтары жұмыс істеуде», — деп түйіндеді спикер.
Дөңгелек үстелдің екінші сессиясы барысында "Еуразия әлемі" қоғамдық қорының жетекшісі Эдуард Полетаев Орталық Азия Қазақстан үшін маңызды басымдық болып қала беретінін атап өтті.
«Қазақстанның Сыртқы саясат тұжырымдамасында мемлекетаралық бәсекелестіктің күшеюі жағдайында Қазақстан Орталық Азия мемлекеттерімен қарым-қатынасты тереңдетуге және аймақта жетекші орынға ие болуға ұмтылуы керектігі анық айтылған. Қазақстан мұны істеп жатыр.», — деп атап өтті сарапшы.
Сарапшы Орталық Азияның бәсекелік артықшылықтарының ішінде аймақтың қарқынды өсіп келе жатқан демографиясын атап өтті. «Орталық Азия халқының саны 2022 жылдың басында 76 миллион адамды құрайды.Бұл жаман көрсеткіш емес, жақын арада 100 миллион адамды құрайтын психологиялық шекке жету аймақты халықаралық инвесторлар үшін тартымды етеді», — деп түйіндеді спикер.
Financial Freedom қоғамдық қорының директоры Расул Рысмамбетов өз сөзінде Орталық Азия елдері арасындағы экономикалық ынтымақтастықты тереңдету үшін аса маңызды мәселелерді атап өтті.
Қазіргі кезеңде аймақ елдері үшін ашылып жатқан мүмкіндіктер туралы айта отырып, сарапшы салауатты экономикалық оқшаулану үрдісінің келешегі зор екенін атап өтті.
«Біз үшін бұл оқшауланудың керемет мүмкіндігі. Мен аймақтық оқшаулануды қолдаймын. Шетелге мүмкіндігінше аз сатуға, мүмкіндігінше өзімізге көп тұтынуға болады… Осы уақытқа дейін аймақтағы барлық Орталық Азия елдері транзит аясында ойлайды. Шындығында, біз «бекініс ойлауы» аясында ойлануымыз керек, сондықтан ішкі аймақтық нарықты құру – бұл бірінші қадам», — деп сарапшы өз пікірін білдірді.
Тәжірибелік ұсыныс ретінде сарапшы аймақтағы инвестициялық жобаларды дамытудың драйвері бола алатын Орталық Азияның Аймақтық даму банкін құру бастамасын ұсынды: "Мұндай Даму Банкі үшін алғашқы жоба Қырғызстан мен Тәжікстанға су ресурстарын басқаруға көмек көрсету болады. Егер олай етпесек, келесі соғыс біздің аймақта суға байланысты болады".
Конференция соңында қатысушылар Орталық Азия интеграциялық күн тәртібін одан әрі дамыту перспективаларына қатысты пікір алмасты.
Іс-шараны қорытындылай келе, ӘЭСИ директоры Ержан Салтыбаев Орталық Азия интеграциясы аймақ елдері алдында көптеген перспективалар ашатынын, сонымен қатар бұл бағытта әлі деп көп жұмыс істеу керек деп қорытындылады.
«Орталық Азия интеграциясы — бұл өте ұзақ уақытты қажет ететін процесс. Кедергілер көп, бірінші мәселе – көлік коммуникациясының мүмкіндіктерін кеңейту. Су-энергетика мәселелерін, шекара мәселесін, көші-қон мәселелерін шешу қажет. Барлық мәселені қысқа мерзімде шешу мүмкін емес екені анық, алайда бұл бағытта қозғалыстың өзі маңызды. Бұл ретте нақты нәтиже беріп отырған президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың ұстанымын көріп тұрмыз», — деп түйіндеді ӘЭСИ директоры.