Балалар қазір нендей жағдайда және оларды қалай қорғауға болады? Осы мәселені Caravan.kz медиа порталының тілшісі анықтап көрді.
Жазғы демалыс кезінде балаларды қандай қауіптер жиі күтетіні туралы Finprom.kz порталының сарапшылары статистикалық мәліметтермен бөлісті.
Олардың айтуынша, балаларды ең алдымен, қаншалықты оғаш естілсе де, өздерінен қорғау қажет. Себебі Қайырбеков атындағы Ұлттық ғылыми денсаулық сақтау орталығының деректеріне сәйкес, өткен жылы ғана республика бойынша жарақат алу, терезеден құлау, улану және осыған ұқсас қауіпті жағдайлардан шамамен 180 мың бала зардап шеккен. Оның 138,3 мыңы — 14 жасқа дейінгі балалар, ал қалғандары 15 пен 17 жас аралығында болған. Сонымен қатар суицидтік көңіл-күй де осы жас санатына тән бола бастаған. ҚР Бас прокуратурасының Құқықтық статистика және арнайы есепке алу комитетінің деректеріне сүйенген сарапшылардың айтуынша, биылғы жылдың бір тоқсанында ғана «Қазақстанда 74 жасөспірім өз-өзіне қол жұмсаған». Бұл өткен жылдың төрт айындағы көрсеткішке жуық. Ең сорақысы, сарапшылардың мәліметінше, «суицид саны бір жылда 13,7 пайызға өскен». Суға кеткен балалар саны да азаймаған — өткен жылы олардың саны елуден асқан.
Кәмелетке толмағандар үшін олардың өмірі мен денсаулығына қарсы жасалатын қылмыстар да үлкен қауіп төндіреді. Мұндай қылмыстардан зардап шеккен балалар саны азаймай отыр, тіпті 2026 жылы өткен жылдың осы кезеңімен салыстырғанда өсіп, бір жарым мың адамға жеткен. Оның ішінде шамамен 1,1 мың бала қылмыстың құрбаны болса, тағы 340-ы қылмыстық теріс қылықтардан зардап шеккен.
— Кейбір қылмыстық әрекеттер кездейсоқ немесе абайсызда жасалуы мүмкін емес, сондықтан олардың жауапкершілігі ересектерге жүктеледі. Мысалы, өткен жылы 543 бала соққыға жығылған, 480-нен астам кәмелетке толмаған бала денсаулығына қасақана зиян келтіру істері бойынша жәбірленуші болған. Сонымен қатар 700-ден астам қазақстандық бала жыныстық қолсұғушылық қылмыстарының құрбанына айналды. Бұл қылмыстар физикалық және психологиялық зардаптардан бөлек, 17 баланың венерологиялық ауру жұқтыруына, ал тағы екі баланың адамның иммун тапшылығы вирусын (АИТВ) жұқтыруына әкелген. Статистикада өзге де сұмдық қылмыстар көрсетілген — өткен жылы 29 кәмелетке толмаған бала саудасының құрбаны болған, бесеуі ұрланған, тағы үшеуі заңсыз бостандығынан айырылған, — дейді мамандар.
Қоғамда кеңінен талқыланып жүрген мәселелердің бірі — әйелдер мен әсіресе балаларға қатысты отбасылық физикалық және психологиялық зорлық-зомбылық. Өкінішке қарай, балаларға қарсы қылмыстардың қаншасы тікелей ата-аналары немесе қамқоршылары тарапынан жасалғаны туралы нақты статистика жоқ. Дегенмен, бала кезінде отбасылық зорлық көрген кейбір ересектер кейін өз балаларына да күш көрсетуге «тәрбиелік мақсат» деп ақтау табуы мүмкін.
Екінші жағынан, жасөспірімдердің өздері жасаған немесе өздеріне қарсы жасалған қылмыстар үшін барлық жауапкершілікті ата-аналарға арта салуға болмайды. Соған қарамастан, «Қазақстанда қылмыстық құқық бұзушылық жасаған кәмелетке толмағандардың саны 2,5 мың адамға жеткені» айтылып отыр. Оның тек 10 пайызы ғана теріс қылық жасаса, қалған 90 пайызы түрлі деңгейдегі қылмыстарға барған. Оның ішінде 1,1 мың жасөспірім ауыр немесе аса ауыр қылмыстарға күдікті болған, ал мұндай әрекеттер көп жағдайда бас бостандығынан айыру жазасымен байланысты. Оның үстіне, алдыңғы жылмен салыстырғанда мұндай қылмыс жасаған жасөспірімдер саны шамамен бір жарым есеге артқан.