Дәрі-дәрмек тақырыбында шығарған бірнеше материалымыздан соң редакциямызға елдің түпкір-түпкірінен көптеген өтініштер түсе бастады. Оқырмандар сатып алған дәрілік заттарды қайтара алмайтындарын айтып шағымданды. Бірі атауын шатастырып алса, екіншісі тым қымбатқа сатып алғанын кеш түсінеді. Сатып алғанына бір минут болса да, қаптамасы ашылмаған, қолында түбіртегі бар тұтынушылардың мұндай талаптарын дәріхана қызметкерлері орындаудан бас тартады.
Бүгін редакциямызға дәріханада жұмыс істейтін фармацевт Мамедова Лейла хабарласты. Оның сөзінше, халықтың басым бөлігі дәрілік заттар мен медициналық бұйымдар айырбастауға және қайтаруға жатпайтынын білмейді. Сол себепті сатып алғаннан кейін тұтынушылар дәріханада дау шығарып, дәріні кері қабылдауды немесе басқа препаратқа ауыстырып беруді талап ететін жағдайлар жиілепті. Фармацевтің айтуынша, көпшілік мұндай заң талабы бар екенінен беймәлім.
Осыған байланысты Caravan.kz медиа порталының тілшісі мәселені жан-жақты түсіндіріп беруді жөн көрді.
Дәрілік заттарды қайтаруға болады ма? Заң және сарапшылар не дейді?
Елімізде дәрілік заттар мен медициналық бұйымдарды сатып алғаннан кейін айырбастауға немесе қайтаруға болмайтыны заңмен нақты бекітілген.
Бұл норма Денсаулық сақтау министрінің 2020 жылғы 17 қыркүйектегі № ҚР ДСМ-104/2020 бұйрығымен бекітілген дәрілік заттар мен медициналық бұйымдарды көтерме және бөлшек саудада өткізу қағидаларында көзделген. Сонымен қатар «Тұтынушылардың құқықтарын қорғау туралы» заңның 30-бабында да дәрілік заттардың қайтарылмайтын тауарлар қатарына жататыны көрсетілген.
Бұл талаптар ҚР Денсаулық сақтау министрлігінің Медициналық және фармацевтикалық бақылау комитетінің ресми сайтында жазылған. Мемлекеттік органның мәліметінше, дәріханалар дәріні кері қабылдауға міндетті емес, тіпті мынадай жағдайларда да:
- қаптамасы ашылмаған болса;
- сатып алу кезінде тұтынушы қателессе;
- сатып алғаннан кейін бірнеше минут өтсе;
- дәл сол препараттың басқа жерде арзанырақ нұсқасы табылса да.
«Дәріханалардың бас тартуы заңды әрекет. Қазақстанда дәрілер ешқандай жағдайда қайтарылмайтын және айырбастауға келмейтін тауарлар тізіміне кіреді. Қаптама ашылмаса да, бірнеше минут бұрын сатып алынса да», — дейді заңгер Алена Дуля.
Қатаң шектеудің негізгі себебі — қауіпсіздік
Мамандардың айтуынша, мұндай қатаң шектеу дәріханалардың өз мүддесін қорғауынан емес, ең алдымен қауіпсіздік талаптарынан туындайды.
Дәрілік заттар — сақтау мен тасымалдаудың ерекше шарттарын қажет ететін өнім. Олардың сапасы мен тиімділігі температуралық режимнің сақталуына, жарық пен ылғалдан қорғалуына, қаптаманың бүтіндігіне және сыртқы механикалық әсердің болмауына тікелей байланысты.
Дәрі сатылғаннан кейін оның қайда және қандай жағдайда сақталғанын анықтау мүмкін емес. Сырт көзге бүтін көрінген қаптаманың өзінде препараттың сапасына күмән туындауы ықтимал.
Сонымен қатар жалған өнімнің немесе ауыстырылып қойылған тауардың қайта айналымға түсу қаупі бар. Осы қауіптердің алдын алу үшін заң дәріханаларға дәрілік заттарды кері қабылдауға тыйым салады.
Қайтаруға рұқсат етілетін жағдайлар да бар…
Сонымен бірге ерекше жағдайлар да қарастырылған. Тұтынушы дәріні тек тауардан кемшілік анықталған кезде ғана кері қайтара алады. Мысалы, жарамдылық мерзімі өтіп кеткені белгілі болса немесе дәрілік заттан не медициналық бұйымнан ақау табылса. Мұндай жағдайда сатып алуды растау үшін чекті сақтау маңызды. Алайда тәжірибеде мұндай жағдайлар сирек кездеседі.
Сарапшылар дәрі сатып алу кезінде барынша мұқият болуға кеңес береді:
- төлем жасамас бұрын препараттың атауын, мөлшерін және түрін тексеру,
- оны дәрігер жазып берген рецептпен салыстыру,
- қажет болса фармацевтен баламалары мен бағасы туралы нақтылап алу,
- сондай-ақ қаптаманың бүтіндігін және жарамдылық мерзімін бірден қарап шығу қажет.
Сонымен қатар дәріханаларда дәрілік заттардың айырбасталмайтыны және қайтарылмайтыны туралы ақпарат тұтынушыларға анық көрінетін жерде болуы керек.
«Дәріхананың үш жерінде дәріні қайтаруға және айырбастауға болмайтыны туралы ақпарат бар. Ол көзге көрінетін жерде ілініп тұр. Соған қарамастан адамдар заңды білмейді. Олар шу шығарады, ұрысады. Бәрі дүкендегідей деп ойласа керек. Сондықтан осы мәселені қоғамға түсіндіріп беруіңізді өтінемін», — дейді бізге берген сұхбатында Мамедова Лейла.
Айта кету керек, Қазақстанда бірқатар дәрілік заттарға мемлекет белгілеген шекті бағалар қолданылады. Бұл препараттардың құны белгілі бір деңгейден аспауын қамтамасыз етуге бағытталған. Дегенмен тұтынушы сол дәріні басқа дәріханадан арзанырақ тапса да, бұл бұрын сатып алынған препаратты қайтаруға негіз болмайды.
Осылайша, дәрілік заттарды қайтаруға тыйым салу — халықтың денсаулығын қорғауға бағытталған талап. Сондықтан дәріні сатып алар алдында оның атауын, мөлшерін және бағасын мұқият тексеру маңызды, өйткені сатып алғаннан кейін оны қайтару іс жүзінде мүмкін болмайды.
Оқи отырыңыз: Қазақстандықтар дәрі-дәрмектің нақты шекті бағасын неге тексере алмай отыр?