Атырау маңындағы Перетаска арнасында көлемі футбол алаңына жуықтайтын лотос алқабы пайда болды. Қызығы, өсімдіктер бұл аумақта табиғи жолмен емес, екі оқушы қыздың бірнеше жыл бұрын жасаған тәжірибесінен кейін пайда болған. Қазір мамандар лотостың шығу тегін анықтап, оның жергілікті су экожүйесіне ықтимал әсерін зерттеп жатыр. Caravan.kz медиа порталы жалғастырады.
Бұл туралы Атыраулық блогер Андрей Лобыкин репортаж дайындап, әлеуметтік желіде бөліскен. Оқиға Атырау қаласына жақын орналасқан Кенөзек ауылы маңында болған. Екі жыл бұрын Айым Жангелді мен Шаттық Хами лотос тұқымдарын Перетаска каналына шашқан. Оған дейін қыздар бұл өсімдікті үй жағдайында өсіріп көрмек болған.
Лотос тұқымын қыздың анасы Қытайдың Pinduoduo маркетплейсінен сатып алған. Алайда үйдегі тәжірибе сәтті болмаған. Қалған тұқымдарды қыздар су арнасына шашып жіберген.
Арада бір жыл өткен соң су бетінде алғашқы жапырақтар пайда болған. Биыл лотос гүлдеп, арнада тұтас алқап қалыптасқан.
«Анам Қытайдағы маркетплейстен лотос тұқымына тапсырыс берген. Біз лотос гүлдеріне қызығып, оларды үйде өсіріп көргіміз келді. Бірақ тұқымдар өспеді. Содан кейін қалғандарын каналға шашып жібердік. Біраз уақыттан соң жапырақтар пайда бола бастады», – деді Айым Жангелді.
Осылайша, жасөспірімдердің тәжірибесі үлкен лотос алқабына айналып отыр.
Мамандар лотостың түрін анықтап жатыр
Перетаска арнасындағы лотос алқабын «Ақжайық» мемлекеттік табиғи резерватының мамандары далалық зерттеу жұмыстары кезінде анықтаған.
Kazinform жазуынша, қазір мамандар өсімдіктің шығу тегін және нақты түрін зерттеп жатыр. Алдын ала нұсқалардың бірі бойынша Қазақстанның Қызыл кітабына енгізілген сирек кездесетін каспийлік лотос болуы мүмкін.
Алайда әзірге өсімдіктің дәл осы түрге жататыны туралы түпкілікті қорытынды жасалған жоқ. Сондықтан мамандар зерттеу нәтижелерін күтуді қажет деп санайды.
Жаңа аумақта лотостың жаппай таралуы әлеуметтік желілерде де қызу талқыланып жатыр. Біреулер су бетінде пайда болған гүлдерді табиғаттың ерекше көрінісі ретінде қабылдаса, енді біреулер сырттан әкелінген тұқымдардың жергілікті экожүйеге әсеріне алаңдауда.
Лотос су экожүйесіне пайдалы ма?
Ғалым-биолог Гүлнар Сапарованың айтуынша, лотостың су экожүйесіне белгілі бір пайдасы бар. Өсімдіктің айналасында судағы тірі ағзалардың тіршілігіне қолайлы орта қалыптасады.
Лотос өскен аумақта балдырлар, фитопланктон, зоопланктон және бентос дамуы мүмкін. Бұл өз кезегінде балықтар үшін қорек болатын ағзалардың қалыптасуына жағдай жасайды.
Сонымен қатар өсімдік судың құрамындағы кейбір химиялық және қоректік элементтерді сіңіреді.
«Лотос балықтардың тіршілігіне қолайлы жағдай жасайды. Оның айналасында балдырлар, фито- және зоопланктон, сондай-ақ бентос дамиды. Сонымен қатар лотос судың құрамындағы кейбір химиялық элементтерді, соның ішінде фосфор, калий және түрлі иондарды сіңіре алады. Бұл судың сапасын сақтауға белгілі бір деңгейде әсер етеді», – деді Гүлнар Сапарова.
Алайда өсімдіктің пайдасы оның шектен тыс таралуы қауіпсіз дегенді білдірмейді.
Биологтың пікірінше, егер лотос су бетінің едәуір бөлігін жауып қалса, күн сәулесінің суға түсуі шектеледі. Бұл судағы оттегі алмасуына әсер етіп, өз кезегінде су жануарларының тіршілігіне және олардың қоректік базасына ықпал етуі мүмкін.
Сондықтан жаңа аумақтағы лотостың таралу қарқынын бақылау маңызды.
Маманның айтуынша, лотос су көлемінің артуына немесе азаюына тікелей себеп болмайды.
«Лотостың өзі зиянды өсімдік емес»
Эколог Мансия Есенаманова да лотосты бірден зиянды өсімдік ретінде бағалауға болмайтынын атап өтті.
Оның айтуынша, өсімдік судан азот пен фосфорды сіңіреді. Бұл элементтер судағы мөлшері шамадан тыс артқан жағдайда эвтрофикация процесіне себеп болуы мүмкін.
«Лотостың өзі зиянды емес. Ол эвтрофикация процесіне әсер ететін негізгі элементтер саналатын азот пен фосфорды сіңіреді. Сондықтан лотостың пайдасы бар. Лотос ағынды суда өспейді, ол негізінен тұрып қалған әрі таза суда өседі», – деді эколог.
Дегенмен бұл жағдайда өсімдіктің қайдан келгені де маңызды. Себебі тұқымдар арнайы табиғи ортадан алынбай, Қытайдағы маркетплейс арқылы сатып алынған. Сондықтан олардың нақты қай түрге жататынын және жаңа ортада қалай таралатынын анықтау қажет.
Мамандардың пікірінше, қазір лотостың жергілікті табиғатқа оң немесе теріс әсері туралы нақты қорытынды жасауға әлі ерте. Ол үшін өсімдіктің саны мен таралу аумағын, көбею жылдамдығын және судағы басқа тіршілік иелеріне әсерін тұрақты бақылау қажет.
Қызыл кітаптағы өсімдік пе?
Қазақстанда лотостың сирек кездесетін түрлері қорғалатын өсімдіктер қатарына жатады. Каспийлік лотос елдің Қызыл кітабына енгізілген.
Бұл өсімдік Атырау облысының кейбір табиғи аумақтарында, соның ішінде Құрманғазы ауданындағы Қиғаш өзенінің арналары мен сағаларында кездеседі. Ол жақта лотос әдетте шілденің ортасында гүлдей бастайды.
Ал Перетаска арнасындағы алқаптың пайда болуы бөлек жағдай. Мұндағы өсімдіктердің табиғи популяциядан тарағаны немесе сырттан әкелінген тұқымнан өскені әзірге зерттеліп жатыр.