Бензин сапасына қатысты мәселенің нақты себебі әзірге белгісіз. Алайда осыған байланысты жүргізушілерге не істеу керектігі жөнінде журналистер мен сарапшылар өз кеңестерін берді. Сaravan.kz медиа порталының тілшісі жалғастырады.
Көлік жолда өшіп қалса, не істеу керек?
Журналист Алексей Алексеев өзінің Facebook парақшасында халыққа кеңес берді. Оның айтуынша, ең алдымен жанармай құйғаныңызды растайтын түбіртекті міндетті түрде сақтау керек. Әсіресе қазір бұл құжат кейін жанармай құю станциясына талап қою кезінде маңызды болуы мүмкін.
Егер жанармай құйғаннан кейін көлік өшіп қалса немесе қозғалтқыштың жұмысы әдеттен тыс өзгерсе, ақауды видеоға түсіріп алған жөн. Көліктің жағдайымен қатар, одометрдегі жүріс көрсеткішін де жазып алу керек.
Одан кейін эвакуатор шақырып, көлікті автосервиске жеткізіп, толық диагностика жасату қажет. СТО-дан ақаудың нақты себебі көрсетілген жазбаша қорытынды алған дұрыс.
Сондай-ақ бактағы жанармайдан сынама алуды сұрауға болады. Ол үшін таза шыны ыдыс қолданылып, сынама алу процесі видеоға түсірілгені жөн. Кейін жанармайды зертханаға сараптамаға жіберіп, ресми қорытынды алу керек.
Алексеев жанармайды бактан толық төгіп тастауды ұсынады. Қажет болса, сапалы жанармайды канистрге құйып алуға болады. Алайда қазіргі жағдайда оны қай АЗС-дан сатып алу керектігі де бөлек мәселе болып отыр.
Егер жанармайдың сапасыздығы сараптамамен расталып, соның салдарынан көлікке залал келсе, жанармай құю станциясына ресми талап-арыз жолдап, келтірілген шығынды өтеуді талап етуге болады. Бұл ретте чек, СТО қорытындысы, жөндеу жұмыстарына кеткен шығындарды растайтын құжаттар және сараптама нәтижесі сияқты барлық дәлелді жинақтау қажет.
Егер жанармай бекеттері шығынды өтеуден бас тартса, сотқа жүгінуге болады. Дегенмен мұндай процесс ұзақ әрі шығынды болуы мүмкін, сондықтан сотқа жүгіну мәселесін келтірілген залалдың көлемін ескере отырып шешкен жөн.
Сапасыз жанармай құйылған жағдайда ұшқын шамдарын да тексерген дұрыс. Қажет болса, оларды ауыстыру ұсынылады.
Ал сапасыз бензин жол үстінде кездесіп, көлік жүрісінде мәселе туындаса, Алексеев теңестіруші қоспа қолдануға кеңес береді.
Сондай-ақ журналист қазіргі уақытта АИ-98 бензинін уақытша құймай тұруды ұсынады. Оның айтуынша, дәл осы жанармайға қатысты шағым көп түсіп жатыр.
Қазіргі таңда сапасыз жанармайдың нақты себебі белгісіз. Нұсқалардың бірі – ақауы бар ірі партияның шығарылуы. Ал бензиннің Ресейден сапасыз күйде жеткізілгені туралы болжамның негізі әлсіз деген пікір бар.
Шығынды құжатпен дәлелдеу керек
Журналист Михаил Козачков Telegram арнасында соңғы күндері Қазақстанның әр өңірінде көлік қозғалтқыштарының жаппай істен шығуына қатысты шағымдар көбейгенін атап өтті. Оның айтуынша, жүргізушілердің көпшілігі АИ-98 және АИ-95 бензиндерін құйғаннан кейін мәселеге тап болған. Мұндай жағдайлардың басым бөлігі Астанада тіркелген.
Козачковтың пікірінше, мәселенің себебін анықтау үшін алдымен жүргізушілердің барлық шағымын бір жерге жинап, олардың көлік бұзылғанға дейін жанармайды қай жерден құйғанын салыстыру қажет.
Одан кейін жанармайдың қайдан жеткізілгенін және оның қай партияға жататынын анықтау керек. Егер барлық шағым белгілі бір өндіріс орнынан шыққан жанармай партиясымен байланысты екені анықталса, жауапты тарапты да белгілеу жеңілдейді.
Журналист бұл ретте Павлодар мұнай-химия зауытына ерекше назар аударды. Оның айтуынша, ПМХЗ-ның жалғыз иесі – «ҚазМұнайГаз» ұлттық компаниясы. Сондықтан өндіріс барысы мен жанармай құрамына қосылатын қоспалардың сапасын бақылау мәселесі де назардан тыс қалмауы тиіс.
Ал көлігі істен шыққан жүргізушілерге Козачков барлық шығынды құжат жүзінде бекітіп алуға кеңес береді.
Ол жанармай құю туралы чекті, автосервистің түбіртегін және көлікке қойылған нақты диагнозды көрсететін құжаттарды сақтауды ұсынады. Қандай бөлшектің істен шыққаны, қандай қосалқы бөлшектер ауыстырылғаны және жөндеуге қанша қаражат жұмсалғаны да құжатта көрсетілуі керек.
Өйткені жүргізушілердің шығыны әртүрлі. Біріне жанармай жүйесін тазалау жеткілікті болса, енді біреулері форсункаларын ауыстырған. Кейбіріне жаңа бензин сорғысын сатып алуға тура келген.
Козачковтың пікірінше, келтірілген шығынды өтеу үшін заңгердің көмегіне жүгініп, сотқа талап-арыз беру мүмкіндігін қарастырған жөн. Оның ойынша, талап-арызды жанармай құю станциясына, Павлодар мұнай-химия зауытына және «ҚазМұнайГаз» басшылығына қатар қоюға болады.
Сонымен бірге ол зардап шеккен көлік иелеріне Бас прокуратураға ұжымдық шағым түсіруді де ұсынады. Оның пікірінше, осылайша жанармай сапасын бақылау кімнің жауапкершілік аймағына кіретінін анықтауға болады.
Энергетика министрлігі не дейді?
Жанармай сапасына қатысты шағымдарға байланысты Энергетика министрі Ерлан Ақкенженов ведомствоның жағдайдан хабардар екенін айтты.
«Шын мәнінде, қазір әлеуметтік желілерде бұл тақырып өте өткір көтеріліп жатыр. Кеше менің орынбасарым, вице-министр, Техникалық реттеу және метрология комитеті төрағасының орынбасарымен бірге Павлодар қаласына жіберілді. Қазір олар Павлодар зауытын жанармай сапасына қатысты заң бұзушылықтардың бар-жоғын анықтау мақсатында тексеріп жатыр», – деді министр.
Ақкенженовтің айтуынша, Павлодар мұнай-химия зауытынан шыққан бензин зертханада тексерілген. Алайда зерттеу нәтижесінде жанармайдан ГОСТ талаптарынан ауытқу анықталмаған.
Министр бензиннің жаңа партиясы Атырау мұнай өңдеу зауытынан жеткізілетінін де хабарлады.
«Өз тарапымнан айтарым, 10-12 күн шыдау қажет. Бензиннің жаңа партиясы жолда келе жатыр, атап айтқанда, Атырау мұнай өңдеу зауытынан жеткізіледі. Біз өте қысқа мерзім ішінде тиісті сапаны қамтамасыз етеміз», – деді ол.
Сонымен бірге министр ықтимал ақаудың нақты себебін атаған жоқ.
«Павлодар зауыты ұлттық компания – “ҚазМұнайГаз” екенін білесіздер. Демек, дәл осы компания жанармай өндіреді. Қазір біз бұл мәселені қарап, бақылауда ұстап отырмыз», – деді Ақкенженов.
Оның айтуынша, қазір жанармай сапасына қатысты мәселенің нақты қай жерде туындағаны анықталып жатыр.
«Жанармай құю бекеттерінің желілері мұнай өңдеу зауытына сілтейді, ал мұнай өңдеу зауыты бұл мәселе АЗС желілеріне байланысты деп отыр. Барлығын анықтап, ең жақын уақытта нүктесін қоямыз», – деп қорытындылады министр.
Сарапшы жоғары октанды бензинге сұраныс неге артқанын түсіндірді
Мұнай сарапшысы Асқар Исмаилов мәселені жанармай нарығындағы сұраныс пен ұсыныстың өзгеруімен байланыстырады.
Оның айтуынша, соңғы жылдары Қытайда өндірілген жаңа технологиялық автокөліктер Қазақстан жолдарында жаппай көбейді. Мұндай көліктердің қозғалтқыштары жоғары октанды бензин пайдалануға есептелген. Оларға кемінде АИ-95, ал кей жағдайда одан да жоғары октанды жанармай қажет.
Нәтижесінде АИ-95 пен АИ-98 бензиніне сұраныс күрт өскен. Алайда өндіріс пен логистика жүйесі нарықтағы бұл өзгеріске толық бейімделіп үлгермеуі мүмкін.
«Жоғары октанды бензин құйғаннан кейін қозғалтқыштарында проблема пайда болғанын айтып, көлік иелерінің жаппай шағымдануы нарықтағы автокөлік құрылымының өзгеруімен байланысты болуы мүмкін. Қытай көліктері жолға жаппай шығып жатыр. Олардың қозғалтқыштары АИ-95-ке, кейде одан да жоғарысына есептелген. Бұл АИ-95-ке сұранысты арттырады. Ал өндіріс құрылымы осы өзгеріске бейімделіп жатқан жоқ. Бұл жоғары октанды бензинді тек қытай көліктері тұтынады дегенді білдірмейді, алайда жаппай трендті солар қалыптастырды», – дейді Исмаилов.
Сарапшы мәселенің тағы бір себебі ретінде баға айырмашылығын атады.
АИ-92 мен АИ-95/98 арасындағы баға айырмашылығы айтарлықтай. Исмаиловтың айтуынша, бір литрге шаққанда ол 100 теңгеге дейін, яғни шамамен 50 пайызға жетуі мүмкін. Мұндай айырмашылық кейбір адал емес ойыншыларды қымбат жанармайды арзанырақ өніммен алмастыруға және оның октан санын жанармай құю станциясының өзінде көтеруге ынталандыруы ықтимал.
«АИ-92 мен АИ-95/98 бағасының айырмашылығы үлкен. Ол литріне 100 теңгеге дейін, яғни бағаның 50 пайызына жетеді. Бұл кейбіреулер үшін қымбат бензинді арзанырақ жанармаймен алмастырып, октан санын АЗС-ның өзінде “көтеруге” ынталандыру болуы мүмкін», – деп есептейді сарапшы.
Исмаиловтың пікірінше, қазір Қазақстанның жанармай нарығында сұраныс пен ұсыныс арасында теңгерімсіздік қалыптасқан. Сапалы жоғары октанды бензинге деген сұраныс автопарктің жаңаруына байланысты тез өсіп келеді. Ал премиум санатындағы жанармайдың ұсынысы әзірге шектеулі.
Сондықтан нарықтағы бұл теңгерімсіздік сақталып, АИ-92 мен АИ-98 арасындағы баға айырмашылығы жоғары болып қала берсе, жанармай сапасының төмендеуі немесе қымбат өнімнің арзанырақ жанармаймен алмастырылу қаупі де сақталады.
«Менің ойымша, жоғары октанды бензинге қатысты мәселелер тез өсіп келе жатқан сұраныс пен премиум маркалар ұсынысының шектеулі көлемі арасындағы теңгерімсіздіктің салдарынан туындайды. АИ-95 және АИ-98 көлемі салыстырмалы түрде аз болып, баға айырмашылығы сақталған жағдайда, жанармайды алмастыру және оның сапасын төмендету тәуекелі де сақталады», – деп қорытындылады маман.